ica - Musica


I MP3 in bulgnai: s’a clichè qué a prî dscarghèr int al vòster conpiûter socuanti canzunàtt ed Fàusto Carpàn e Quínto Ferèri! Gli MP3 bolognesi: se cliccate qui potrete scaricare sul vostro computer alcune canzoni di Fausto Carpani e Quinto Ferrari!

A Bulåggna ai lavåura una gran féggna ed cantànt famûṡ in tótta l’Itâglia e anc fòra, e ai é stè di muṡizéssta cgnusó come Adriano Banchieri, autåur dal “Discorso della Lingua Bolognese” (1622), però qué a vlän dscårrer dla mûṡica cantè in bulgnaiṡ, cómm dîr dla canzån bulgnaiṡa - A Bologna opera un gran numero di cantanti famosi in tutta Italia (e anche all’estero), e ci sono stati musicisti noti come Adriano Banchieri, autore del “Discorso della Lingua Bolognese” (1622), ma in questa sede vogliamo trattare la musica cantata in bolognese, vale a dire la canzone bolognese.

Canzunàtt bulgnaiṡi
Ligâm ala pâgina ed ste sît såura a
Carpàn
Ligâm ala pâgina ed ste sît col canzunàtt ed Carpàn

Le ricerche musicali di Amos Lelli

Stòria dla canzån bulgnaiṡa - Storia della canzone bolognese

(Däl canzån sotolineè as pôl catèr al tèst pió żå in sta pâgina - Delle canzoni sottolineate si trova il testo più in basso in questa pagina)

Anc se int i sêcol indrî ai êra stè di esperimént, as pôl dîr che la canzån popolèr bulgnaiṡa la séppa nèda såul dal 1882, con la prémma ôvra ed Carlén Mûṡi (1851-1920): L êra Faṡôl. L’idéa la fó un suzès, e acsé Mûi al scréss 68 pîz ch’i cantèven la vójja ed vîver e äl môd dal sô tänp (Al Tango, Caranvèl). Ai é såul ón ed sti pîz ch’al séppa in itagliàn: Dottrina in musica; mänter che invêzi tótt chi èter i én o in bulgnai spachè, con tótt i trât ed cal perîod e la traniziån vêrs al dialàtt zitadén d incû, opûr däl vôlt, pr ażuntèr dla bufîia, i armàṡṡden al bulgnai e l itagliàn (e ónna, La Quadrégglia, anc al franzai, reinterpretè cum avän sänper fât nuèter vésst che la längua ch’i dscårren såtta la Tårr Eiffel l’arcôrda qualla ch’as sént såtta äl Dåu Tårr). Qué in bâs, int l’urtugrafî dal Sît, a v mitän stramèż a cäli ètri canzunàtt anc qualla tant famåua ciamè Pirån al furnèr, e pò Al sgnèr Iâcum, scrétta da ón ch’a n savän brîa cum al s ciamèva mo che ed sòlit l’é atribué, pr al säns dal còmic spensierè, pròpi a Mûi (dvintè famåua, come Pr un lavatîv, int la versiån cantè da Walter Marcheselli, numinè Carlén); naturalmänt la n psêva brîa manchèr Äl dåu Tårr dla Mercanzî, in dóvv l autåur al métt al nè int la discusiån såura al destén däl tårr Artenîi e Ricadòna, e pò l arîva a una cuncluiån da “csa m n in frêga” che incû la fà vgnîr al scramlézz mo che alåura la mustrèva la faid int al prugrès téppica ed Bulåggna quand, anc s’al pòpol l avêva na gran rèna d atåuren, int i teâter e int äli ustarî ai êra sänper dal féss.

Dal 1918, al poêta e scritåur in dialàtt Luigi Longhi al publiché una racôlta ed canzån dal téttol “Bologna canta”, e dal 1926 l urganiżé, insàmm stra i èter al cånt Gigén Saléna, al prémm cuncåurs dla canzunatta bulgnaiṡa, con la partecipaziån stra chi èter anc ed Patuelli, dal tradutåur in bulgnaiṡ dla Divéṅna Cumêdia Giulio Veronesi e una sêrie d autûr dialetèl, come Fernando Panigoni. Al prémm prèmi (ai êra 22 partezipànt) l andé a “Serenèta bulgnaiṡa” ed Raffaele Bonzi. Int la secånnda ediziån la vitòria la fó ed Panigoni che, col muṡizéssta Aldo Laurenti, al preṡenté la canzån “Còca mî”, ch’l’arivé prémma fra l 79 ch’äl fónn scrétti. Al prémm efèt puṡitîv ed cal cuncåurs al fó la nâsita dla Famajja Bulgnaiṡa1, al zîrcol culturèl che pò al mité in pî la têrza e ûtlma ediziån int al 1929 al teâter Dûṡe. Pò an i fó pió gnínta, par vî dl’inimizézzia dla ditatûra faséssta vêrs äl cultûr luchèl, e defâti, anc s’l’an fó mâi asrè ufizialmänt, dal 1935 ala Famajja i i miténn al bavâi.

Dåpp ala guèra la canzån bulgnaiṡa la tåurna fòra con däl bravitó nôvi. Adrianén (Adriano Ungarelli int la vétta ed tótti i dé) al fó al prémm ch’l acaté i sû déssc int i giubòccs. In pió ed cantèr un sparvêrs ed canzån ed Mûi e anc dimónndi ètri, l é arcurdè masmamänt par Bèla Bulåggna (Äl tajadèl), un énn a cla bologneitè sänper prånta a gargnazèr téppica d un mumänt che tótt i vlêven andèr in pèra dal tänp pirdó såtta äl båmmb par turnèr a canpèr e a gugiulères. Al Sît Bulgnai al tôl pió a pât, però, arcurdèr ste parsunâg’ eròic mitànd i tèst ed T êr mî nbråua, una canzån delichèta e péna d amåur scrétta pròpi da ló, e dla canzån péna d argózzia Al pufarôl, che ló al l’à fâta dvintèr famåua.

Ai fó pò Aldo Varini (1920-1993), col såu canzunàtt péṅni pèra d alegrazza (Un òmen stranpalè, Sprucajén, Cum am agrîva) e däli ètri con na gran nustalgî par la vècia Bulåggna, che alåura l’êra bèle drî a dmuntères (Chèra Bulåggna).

Stra i nómm cgnusó ai é anc Dino Sarti (Spomèti) e Andrea Mingardi (Ai ó vésst un marziàn), che dåpp al sô lîber “Benéssum” dal 1999 int al 2000 l à méss fòra un CD coi cuntribût ed Francesco Guccini, Gianni Morandi, Lucio Dalla, Samuele Bersani, Luca Carboni e èter cantànt inpurtantéssum ed Bulåggna e dintûren, cgnusó in tótta l’Itâglia. Ai é però da dîr che Guccini, autåur d un vocabolèri dal dialàtt ed Pèvna, l êra bèle un nómm anc dla canzån emiglièna, parché l à scrétt Al trésst in mudnaiṡ e l é al difuṡåur dla canzunatta bulgnaiṡa La fîra ed San Lâżer.

L é anc vaira che cal perîod al n é brîṡa avanzè sänza la sô sperimentaziån e in generèl sänza riultè poêtic che, s’i fóssen stè fât in itagliàn (mo fôrsi al n êra brîa pusébbil, pòst che däl längv tante difaränti äl tgnêven par fôrza dèr di riultè esprêsiv difarént), i arénn purtè zêrt autûr såtta äl lû ed tótt al pajai: con Quínto Ferèri (1907-1995) la canzån d Bulåggna la dvänta nôva, e la s avérra a di argumént personèl come i afèt o la pòra dla môrt, naturalmänt sänza dscurdères dla väna umorésstica, ch’l’êra bèle inviè bän. Tradutåur in bulgnai dla Dutréna in mûica ed Mûi, Ferèri al fó al difuåur ed Marî la Guêrza e dla canzunatta ed Luciano Trombetti a nómm L’Andrícca, e pròpi ló al scréss al sêguit, Adío Callisto, insàmm a pió ed 30 canzån, stra quassti La madunéna dal Båurg san Pîr, ch’la cånta la stòria dla madunéna litighè stra l dåu strè dal Båurg San Pîr e dal Pradèl, pió puvratti che Dån Mièna e sänper prónti a fèr caòt. Qué a scrivän anc Piràtt Sugabått, pió cgnusó dla betònica, la sureèl Mo che bèla famajja! e, pr andèr d lóng coi pîz såura a ste sinbòlic Piràtt, Piràtt al maicàtt, in duv ai é fôrsi tròp argói zitadén e schêrgna cåntr ala canpâgna e ala muntâgna: tótta ròba che incû la n và pió ma che la tåurna óttil se trasfurmè in créttica a chi umarén e cäl dunèl ch’i strasénen al sâbet e la dmanndga fagànd äl vâsc in zänter e ch’i n san un azidóll ed cultûra e idéi. I n psêven manchèr gnanc cal bilén ed Ninanâna a Claudia e A pî a se ṡguâza, una canzån cåntr äl mâchin scrétta dimónndi prémma ch’i asréssen al zänter (e ch’i turnéssen, zétt e chiêt e sänza vargåggna, a avrîrl un’ètra vôlta).

Intinimôd, Ferrari al taché a cantèr i sû tèst såul da pensionè, parché prémma al i dèva ala våuṡ ed cal menestrèl pén d bózz ed Mario Medici, ciamè Marién (1907-1984). Medici, ch’l avêva dla dêrma anc a sunèr la chitâra bulgnaia (ch’l’à 5 côrd), quand ai véns só i faséssta l emigré in Franza par canpèr cme artéssta. Turnè in Itâglia al finé in gajóffa, e al dscårr ed st’esperiänza int la canzunatta Parigi-Milano-San Żvân in Månt. Difuåur ed La râza bulgnaia (scrétta da Panigoni), al secånnd di énn ala bologneitè dåpp a Bèla Bulåggna mo pió autoirònic e divartänt, Medici dåpp al perîod Ferèri al taché a lavurèr con sô fiôl Alfredo, autåur ed dimónndi sû pîz. A psän arcurdèr, stramèż al canzunàtt ed Medici, La Piazôla, Vecchio tram e A rédd es a zîg, un pèz pén d emoziån ch’l arcôrda “Ridi, pagliaccio” ed Leoncavâl.

Dscurän dånca ed quî ch’i cantn adès, tacànd con Agostino Sassi (Agustén) che, insàmm al poêta ed gran valåur Luciano Atti (purtròp môrt prèst), l à dè ala canzån bulgnaiṡa däl żòi cómm Oh, mî bèla Cataréna e La vétta, ch’la fó scrétta int al Prémm festivàll dla canzunatta bulgnaia dal 1987.

Sta manifestaziån, inventè da Aldo Jani dal Club Diapason e vénta dal grópp Honolulu Gang con la canzunatta Turtlén in Broadway, l’é stè al prémm segnèl d una realtè nôva e pió difézzil sänza äli ustarî che una vôlta äli êrn al prémm sît par cantèr in bulgnaiṡ, mo la fó anc ón di pûc chè ed sustàggn al bulgnai dè dali autoritè luchèl. Al festivàll, ch’i an turnè a fèr int al 1988 e int al 1989, l à al mêrit stòric dla dscuêrta ed dû parsunâg’ inpurtànt, cum a vdrän fra pôc. Pr adès a vlän nutèr la partecipaziån ali ediziån difaränti dla våu particolèr ed Maurizio Montanari che, acunpagnè dala mûica d’Annibale Modoni, l à preentè strali ètri, insàmm a Luisa Lodi, Mänter là fòra, la stòria péna ed tristazza d un amåur andè mèl. I én da segnalèr anc la famåua atrîz in bulgnai Carla Astolfi, al grópp Teamballo (I frè dl’Uservanza), Gianni Busi (Indipendänza, canzån pr una ziviltè sänza mâchin) e la partecipaziån dal Grópp emigliàn ed mûica popolèr ed Paolo Giacomoni, ch’l acunpagnèva Roberta Danielli int la canzån Un pèr d èli, scrétta dal pèder, al buratinèr e atåur bulgnai Romano Danielli. Anc Aldo Jani al preenté, in mèrżen al cuncåurs, dû pîz: Idice River Blues e Sócc’mel, che blû! Al festivàll pò ai êra anc Mauro Mattioli, specialiżè int äl canzunàtt ed Carlén Mûi, ch’l à ardótt insàmm int un CD dal 1995.

La secånnda ediziån la fó vénta da Lucàtt Blûṡ, ed Fàusto Carpàn e Ióffa Póllga, insàmm a L’aventûra, ed Cesare Malservisi acunpagnè da Paolo Paio. Da cla vî che a cal gèni ed Carpàn, ch’al vinzé anc int al 1989 con Prè ed Cavrèra, avän dedichè tótta na pâgina ed ste sît, a psän pasèr a dscårrer ed Cesare Malservisi, ch’al cgnóss dimónndi pulîd äl tradiziån popolèr (da una bròza d ân al stûdia e l insaggna, insàmm a sô mujêr Francesca Ciampi, i bâl dl Apenén, come pr eṡänpi al bâl dspécc): la sô produziån l’à tótta una gran qualitè, nèda da un’uservaziån prufånnda dl’umanitè (Muṡéo Grevén, Chi l’à d ôr, L’infanzia), dai arcôrd d esperiänz dla sô vétta (come Curdgèla, ch’la fà vgnîr in mänt Guccini, e Al cumå, una żòja dla canzån in bulgnai) e pò dala sô militanza (La seziån, Pôrta dal Lâm). Dåpp un pzulén ch’l êra sparé, al grópp, pió grand pr al polistrumentéssta Carlo Loiodice, fenalmänt l à fât una secånnda casatta (1997).

Ultmamänt i én saltè fòra anc Giancarlo Corsini, ch’al canta stòri e sturnî e al vén da San Venanzi ed Galîra, e Gianni Pallotti, un sgnåuri ed Marzabòt pén d ṡbózz ch’al fà in bulgnai däl canzunàtt spiritåui e poêtichi mo che purtróp al n é gnanc vgnó fòra con na casatta o un CD. A finän sti apónt con la speranza ch’ai sèlta fòra di parsunâg’ nûv che, grâzie anc ala rivoluziån digitèl, i s dâghen di pîz nûv che magâra i srän publichè dal Sît con la mûica e tótt.

(1) Anc Oreste Trebbi e Gaspare Ungarelli (Costumanze e tradizioni del popolo bolognese, 1932, pag. 44) i scrîveven acsé, nonostànt la scritûra ufizièl anc druvè “Famèja Bulgnèisa”.

 

Malgrado vari esperimenti fatti nei secoli precedenti, si può dire che la canzone dialettale bolognese sia comunque nata nel 1882, con la prima uscita di Carlo Musi (1851-1920): L êra Faôl. L’idea ebbe successo, tanto che Musi compose ben 68 brani incentrati sulla voglia di vivere e le mode dell’epoca (Al Tango, Caranvèl), di cui uno solo in italiano: Dottrina in musica. I restanti brani sono in bolognese puro, con le caratteristiche dell’epoca e della sua transizione verso l’odierno dialetto intramurario, oppure alcune, per fini comici, alternano bolognese e italiano (e una, La Quadrégglia, anche il francese, reinterpretato come si è sempre fatto da noi in seguito all’osservazione che la lingua parlata sotto la Torre Eiffel ricorda quella parlata sotto le Due Torri). Qui di seguito, nell’ortografia del Sito, diamo fra le altre la famosissima Pirån al furnère Al sgnèr Iâcum, quest’ultima di autore anonimo ma solitamente attribuita, per il suo scanzonato umorismo, allo stesso Musi (e celebre, assieme a Pr un lavatîv, nell’interpretazione di Walter Marcheselli, in arte Carlén), oltre naturalmente a Äl dåu Tårr dla Mercanzî, nella quale l’autore commenta il dibattito sulla sorte delle torri Artenisi e Riccadonna, giungendo a una conclusione menefreghista che oggi farebbe rabbrividire, se non fosse che rispecchiava lo spirito di fede nel progresso che caratterizzava quell’epoca di Bologna, quando malgrado l’estrema miseria del popolo i teatri e le osterie erano pieni.
 

Nel 1918 il poeta e scrittore dialettale Luigi Longhi pubblicò una raccolta di canzoni intitolata “Bologna canta”, e nel 1926 organizzò, insieme fra gli altri al conte Luigi Salina, il primo concorso della canzone bolognese, cui parteciparono anche Patuelli, il traduttore bolognese della Divina Commedia Giulio Veronesi e vari autori dialettali fra i quali Fernando Panigoni. Il primo premio (su 22 concorrenti) andò a “Serenèta bulgnaiṡa”, di Raffaele Bonzi. La seconda edizione vide la vittoria di Panigoni che, col musicista Aldo Laurenti, presentò la canzone “Còca mî”, vincitrice fra le 79 canzoni iscritte. Un immediato effetto positivo del secondo concorso fu la nascita della Famajja Bulgnaisa1, il sodalizio culturale che poi organizzò la terza e ultima edizione del concorso nel 1929 al teatro Duse. Non ce ne furono altre per l’ostilità del regime fascista verso le culture locali, tanto è vero che nel 1935, pur se non ufficialmente sciolta, la Famajja fu messa a tacere.
 

Nel dopoguerra riprende anche la canzone bolognese, con nuovi talenti. Adrianén (al secolo Adriano Ungarelli) fu il primo a vedere i propri dischi nei juke box. Interprete di tantissime canzoni di Musi e anche di molte altre, è ricordato soprattutto per Bèla Bulåggna (Äl tajadèl), inno alla bolognesità ridanciana tipica di un’epoca in cui tutti volevano recuperare il tempo perduto sotto le bombe e ricominciare a vivere e divertirsi. Il Sito Bolognese preferisce però ricordare questo personaggio eroico dando i testi di T êr mî nbråuṡa, una delicata canzone d’amore scritta dallo stesso Adrianén, e dell’ironica Al pufarôl, che lui ha reso famosa.
 

Un altro protagonista è Aldo Varini (1920-1993), con le sue canzoni alcune straboccanti di allegria (Un òmen stranpalè, Sprucajén, Cum am agrîva) e altre piene di nostalgia per la vecchia Bologna di cui già allora si notava lo sbiadire (Chèra Bulåggna).

Fra i nomi noti troviamo anche Dino Sarti (Spomèti), e Andrea Mingardi (Ai ò vésst un marziàn), il quale, dopo il libro “Benéssum” pubblicato nel 1999, nel 2000 ha prodotto un CD coi contributi di Francesco Guccini, Gianni Morandi, Lucio Dalla, Samuele Bersani, Luca Carboni e altri importantissimi cantanti di Bologna e dintorni, conosciuti in tutt’Italia. Peraltro Guccini, autore di un dizionario del dialetto di Pavana, era già noto anche nella canzone locale, per aver scritto Al trésst in modenese e reso popolare in bolognese La fîra ed San Lâżer.

A dire il vero, non sono mancati da quel periodo a oggi la sperimentazione e, più in generale, risultati poetici che, se fossero stati conseguiti in italiano (ma forse non era possibile, perché lingue così diverse danno giocoforza risultati espressivi diversi), avrebbero portato alcuni personaggi alla ribalta in tutto il paese: con Quinto Ferrari (1907-1995) la canzone bolognese si rinnova, aprendosi a temi e sentimenti personali quali gli affetti o la paura della morte, senza naturalmente trascurare il già consolidato filone umoristico. Traduttore bolognese della Dottrina in musica di Musi, Ferrari fu il divulgatore di Marî la Guêrza e della canzone di Luciano Trombetti L’Andrícca, alla quale lui stesso scrisse il seguito Adío Callisto, nonché l’autore di più di 30 canzoni, fra le quali spicca La madunéṅna dal Båurg San Pîr, che racconta la storia della madonnina contesa fra le poverissime ma litigiosissime strade di Borgo S. Pietro e del Pratello. Qui diamo pure la fortunatissima Piràtt Sugabått, la surreale Mo che bèla famajja! e, per restare in tema di canzoni sul signor nessuno Piràtt, Piràtt al maicàtt, che pecca un po’ di orgoglio urbano e anti-campagna o anti-montagna irriproponibile oggi ma ancor valida se riferita a coloro che occupano tutto il fine-settimana con lo struscio in centro nel più totale vuoto culturale e ideale. Non potevano mancare la dolcissima Ninanâna a Claudia e A pî a se ṡguâza, una canzone antiautomobilistica scritta molto prima della chiusura del centro alle macchine (e della sua vergognosa e progressiva riapertura).


 

Ferrari peraltro cominciò a eseguire i propri testi soltanto da pensionato, avendo preferito in precedenza affidarli alla raffinata voce di chansonnier di Mario Medici, detto Marién (1907-1984). Medici era anche un buon suonatore della chitarra bolognese, a cinque corde, e sotto il fascismo emigrò in Francia guadagnandosi da vivere come artista. Rientrato in Italia fu arrestato, esperienza questa narrata nella canzone Parigi-Milano-San Żvân in Månt. Divulgatore della canzone La râza bulgnaiṡa (testo di Fernando Panigoni), secondo inno alla bolognesità dopo Bèla Bulåggna ma più autoironico e scanzonato, Medici dopo il periodo Ferrari comincia un sodalizio col figlio Alfredo, autore di molti dei suoi pezzi. Ricordiamo, fra le canzoni di Medici, La Piazôla, Vecchio tram e l’emozionante A rédd es a zîg, che ricorda “Ridi, pagliaccio” di Leoncavallo.

Passiamo dunque ai contemporanei, aprendo con Agostino Sassi (Agustén) che, in collaborazione col grande poeta Luciano Atti prematuramente scomparso, ha dato alla canzone bolognese gioielli come Oh, mî bèla Cataréṅna e La vétta, quest’ultima iscritta al Primo festival della canzone bolognese del 1987.

Tale manifestazione, ideata da Aldo Jani del Club Diapason e vinta dal gruppo Honolulu Gang con la canzone Turtlén in Broadway, è stata il primo segnale di una nuova e più dura realtà in cui non esistono più le osterie un tempo luogo privilegiato della canzone bolognese e allo stesso tempo uno dei pochi casi degni di nota di sostegno al bolognese da parte delle autorità locali. La manifestazione, ripetuta nel 1988 e nel 1989, ha il merito storico di avere scoperto due personaggi importanti, di cui tratteremo fra poco. Intanto osserviamo la partecipazione alle varie edizioni della notevole voce di Maurizio Montanari che, accompagnato dal musicista Annibale Modoni, ha presentato fra l’altro, con Luisa Lodi, Mänter là fòra, struggente storia di un amore infelice. Vanno segnalati anche la nota attrice dialettale Carla Astolfi, il gruppo Teamballo (I frè dl’Uservanza), Gianni Busi (Indipendänza, canzone a favore di una civiltà senz’auto) e la partecipazione del Gruppo emiliano di musica popolare di Paolo Giacomoni, che accompagnarono Roberta Danielli nella canzone Un pèr d èli, scritta dal padre, il burattinaio e attore bolognese Romano Danielli. Anche Aldo Jani presentò, fuori concorso, due brani: Idice River Blues e Sócc’mel, che blûṡ! Al festival infine partecipò Mauro Mattioli, specializzato nelle canzoni di Carlo Musi, che ha poi raccolto in un CD nel 1995.

La seconda edizione dunque fu vinta da Lucàtt Blues di Fausto Carpani e Geppo Pulga, insieme a L’aventûra, di Cesare Malservisi con l’accompagnamento di Paolo Paio. Poiché al geniale Carpani, vincitore nel 1989 con Prè ed Cavrèra, è dedicata una pagina intera di questo sito, passiamo a parlare di Cesare Malservisi, profondo cultore delle tradizioni popolari (da anni studia e insegna con la moglie Francesca Ciampi le danze dell’Appennino, fra cui il “ballo staccato”): la sua produzione è tutta di grande qualità, nata da una profonda osservazione dell’umanità (Muṡéo Grevén, Chi l’à d ôr, L’infanzia) e dal ricordo di esperienze di vita (cfr. la gucciniana Curdgèla e Al cumå, un gioiello della canzone bolognese) e di militanza in prima persona (La seziån, Pôrta dal Lâm). Dopo un periodo di assenza, il gruppo, arricchito dal polistrumentista Carlo Loiodice, ha finalmente prodotto una seconda cassetta (1997).

 

Recentemente hanno fatto la propria apparizione anche Giancarlo Corsini, cantastorie e stornellaio di S. Venanzio di Galliera, e l’estroso Gianni Pallotti di Marzabotto, che canta in bolognese canzoni spiritose o poetiche purtroppo non ancora pubblicate su cassetta o CD. Terminiamo queste note con l’auspicio che nuovi personaggi di qualità si affaccino sulle scene e, complice la rivoluzione digitale, ci diano nuovi pezzi che eventualmente saranno pubblicati dal Sito in forma sonora.

(1) Che anche Oreste Trebbi e Gaspare Ungarelli (Costumanze e tradizioni del popolo bolognese, 1932, pag. 44) scrivevano così, malgrado la dizione ufficiale “Famèja Bulgnèisa” tuttora in vigore


Carlén Mûṡi - Carlo Musi

L êra Faṡôl (1882)

Ai fó una sîra int al nòster teâter
ch’ai êra la Frícci a cantèr al Mu
ṡä.
Tra la quiêt e l silänzi ch’regnèva
as sinté fèr dla gâta in platè...

L êra Faṡôl ch’ludèva la Frícci
quand la cantèva un pzulén da per lî (dåu vôlt).

Un milurdén ch’l êra a sêdr in urchèstra
supièva es butièva da tótt i cantón -
al mutîv, al parcôsa cus’êrel
che st milôrd an truvèva pió pè
ṡ?

Parché Faṡôl ludèva la Frícci
quand la cantèva un pzulén da per lî (dåu vôlt).

Dåpp al têrz ât i tiròn żå al sipèri,
e l póbblic ciamèva curéssta e cantànt.
Dal lubiån as fé sénter di fésschi
fra i evîva ch’urlèva la
żänt.

Alåura Faṡôl vôls vàdder la Frícci
par salutèrla ch’la fóss da per lî (dåu vôlt).

Al milurdén ch’l êra un pèz ch’al bujêva
s vultò da Fa
ṡôl con i póggn al mustâz.
“Mo cus’êla cla gâta ch’al fà?
Mo chi êl, ala bôna dal Sgnåur?”

“S’ai pièṡ la Frícci, s’al vôl la Frícci,
ch’al vâga a rånper äl scâtel pió in là!” (dåu vôlt).

“Mé a sån Faṡôl, żdarinèr, scopettaio,
mi chiamo Faccioli, a stâg
żå pr i Fturén.
S’l’an i piè
ch’al la biâsa a sô môd,
mé qué däntr a vói fèr quall ch’am pèr.

Vîva la Frícci, vîva la Frícci,
vîva la Frícci, tûla cum t vû!”
Carlén Mûṡi int na caricatûra d Alessandro Cervellati
Carlén Mû
ṡi
(vésst da Alessandro Cervelèti)

Al Caranvèl (1908)

Al Caranvèl anc st ân l é bèle andè
e l’é finé ch’l é môrt pr al mèl sutîl,
al sòlit anc par ló i ân i én pasè
zarcànd ed psair sustgnîrs atâc pr un fîl!
Ormâi as vadd che i ténp i én difarént
e che la
żänt la s pêrd in èlter môd,
tótt l ân, s’as vôl, ai é i divertimént,
teâter, fèst da bâl, tótt l ân as gôd!

Però quand as arîva da sti dé
ai é sänper quelcdón ch’é nôv dla vétta
e i fan di sfûrz par dîr ch’i én ariusé
o d réff o d ràff a mandèr vî la d
ṡdétta.
I ragazû ch’i én sänper dspinsirè
i
guâzn a inmascarèrs fté bâsta ch’séppa,
in camî
a, in mudànt, tótt inbafiè,
col granadèl, la spôrta o con la péppa.

E tótt in móccia i fan di vêrs tra d låur:
e té a t acgnóss, t î Zai
ṡr, adío sabión!
i stan parfén sänza magnèr däli åur
e la pulänt, par låur, i én macarón!
Tra i
żûvn ai é cla pèrt ch’n à pûc da spànnder
che a tótt i cósst la vôl fèr däl matîri
e i se traftéssen, i vôlen dèr d intànnder
quall ch’i n én, a s capéss, däl nòt intîri!

E tanti vôlti i s insêrven ed cal ftièri
pr av
ṡinères al ragâzi e dulcinèr,
e sänza vlair magâra gnanc pinsèri,
i trôven pròpri qualla da spu
èr!
Pr i vîc’ invêz’l é tótt un èlter quèl,
pasè la
żoventó, pasè i calûr
i n vàdden che la
bòcia in Caranvèl,
al d
nèr, la zanna, e i s trôven bän d sicûr.

Pasèr quâtr o zéncu’åur con di amîg
o con la sô famajja ch’l é l istàss;
magnèr a dåu ganâs, vén par castîg
äcco l divertimänt ch’i farénn spass!
Tótti côs quassti qué ch’i én sänper stè
e quand i dî
ṡn i vîc’ ch’l é un èlter månnd
i n pänsen mâi ch’l’é la questiån dl’etè
e ch’l’é sänper cla rôda ch’gîra in tånnd!
 

Pirån al Furnèr (1883)

In prinzéppi dla Nuṡadèla,
què
i indrétt a Sant Iî,
ai stà al nòster bèl Pirån
quall ch’vannd al pan.

Tótt i dé quant é lónga la stmèna
ló l é sänpr inbarièg dûr
parché ai piè
ṡ dimónndi al vén
pió d un quintén.

Luvigiòt, al Milôrd e la Gâgia
i an pensè d vlairel guarîr
fandi dèr una leziån
da Frà Bastiàn.

Par l adòb dla Madòna ed San Lócca
ch’l êra spant pió di èlter dé
i al purtòn däntr int i frè
ch’la i srêv pasè.

La matéṅna ch’al n êra gnanc l’èlba
as sintêva int al cunvänt
tótt i frè cunprai
Pirån
ch’fèvn uraziån.

“Gesù sempre sia lodato”,
gêva al pèder superiåur,
“Mo mé a v dégg ch’a sån Pirån,
quall ch’vannd al pan!”.

“Ditemi l’atto di contrizione
e il confiteor con me...”
“A n sò gnínt ed cuntriziån,
mé a sån Pirån!”.

“Ló ch’al vâga int la Nuṡadèla
a dmandèr s’ai é Pirån,
s’al n i é brî
a a sån mé quall,
a sån mé quall!”

“Se per caso Pietrone ci fosse
in bottega a lavorar?”
“E me alåura in st chè
ṡ che qué
a n sån pió mé, a n sån pió mé!”

“A n sò brîṡa pròpri d bån
s’a sån da bûrla opûr da bån!” 


Dottrina in musica (1886)

Un cardinal recatosi a Lugo di Romagna
per visitare in regola le chiese di campagna
aveva dato un ordine ai parroci e pievani
che presentar dovessero i bimbi parrocchiani.
Figurarsi che imbarazzi, traleralera, traleralera,
istruir tanti ragazzi, traleralera, traleralà!

Cinquanta maschi e femmine aspettano il segnale
col viso rosso e timidi davanti al cardinale:
“Il pater noster ditemi, ma forte, bene e schietto”,
e un fanciulletto subito gli canta con rispetto:
“Pater noster qui es in celi”, traleralera, traleralera,
“pater noster qui es in celi”, traleralera, traleralà!
Il cardinale attonito per simile risposta
voleva ben convincersi se fosse fatto apposta.
Una bambina interroga, cercò la più piccina,
che subito risposegli con flebile vocina:
“Kirie eleison, Christe eleison”, traleralera, traleralera,
“Kirie eleison, Christe eleison”, traleralera, traleralà!

“Qual metodo sacrilego”, proruppe il cardinale,
“quest’è un insulto orribile di cui non v’ha l’eguale!
In nome della logica ho il debito, il dovere
di togliervi la carica, di togliervi il potere.
Non vi venga più concessa” traleralera, traleralera,
“la licenza per la messa”, traleralera, traleralà!
Il pevoro pretucolo la prese in santa pace
dicendo all’arcivescono in tono assai mordace:
“Del resto, eminentissimo, non me ne importa un fico:
saprò trovar da vivere senz’essere mendico.
Poi con tutta la riserva, traleralera, traleralera,
mi marito con la serva”, traleralera, traleralà!


 

Par savairen de pió såura Carlén Mûṡi 
Per saperne di più su Carlo Musi
Par savairen de pió såura äl dåu Tårr dla Mercanzî 
Per saperne di più sulle due Torri della Mercanzia
Äl dåu Tårr dla Mercanzî

L’é un’infâmia däl pió grandi che dla żänt ch’l’an capéss gnént
vójja dèr al sô giudézzi e fèr cràdder ch’i én sapiént:
s’as liżéss quall ch’dî la stòria såuvra äl Tårr dla Mercanzî,
a se vdrêv che a demolîrli l’é una gran stranpalarî!
Äli én fâti parché n s môven, da lasèrli dóvv äl s trôven,
Äli én fâti parché n s môven, da lasèrli dóvv äl s trôven!

Tótt quî ch’i vôlen ch’äli avànzen dîni låur che äl vèlen tant,
i én d cla żänt che s dà dl’ariâza e i n pôln èser che ignurànt!
Mo da fèren d cäl dåu d
grâzi, chi dû dûz tótt brindalè:
s’äl stan drétti l é un mirâcuel, péṅni ed bû e tótti arpzè.
L é un delétt a conservèrli, l é méi fèr dal sît e dsfèrli,
L é un delétt a conservèrli, l é méi fèr dal sît e dsfèrli!

Par stäl tårr infén da Råmma, mandè qué dal ministêri, 
ai é vgnó dla żänt apòsta par studièrli con critêri;
dåpp la vî
ita conplêta, däntr e fòra fén in fånnd,
as é détt che dåu cunpâgni i n s atrôvn in tótt al månnd!
Äli én fâti...

As dirêv ch’an pèr gnanc vaira cl afanèrs cómm fà zertón,
intignèrs a cla manîra pr an tuchèr chi dû muzón;
s’i pinséssen ch’äli ingåmmbren parché i pôrten vî dal sît:
dåu carcâs ch’ai manca al dsåuvra e ch’l é inóttil fèr däl lît!
L é un delétt...

Chi vôl vàdder la sô blazza - par chi pûc ch’acgnóssen quèl -
bâsta tôrs lé da Malmû
i e farmèrs int al Piazèl:
quâter tårr äl sèlten fòra ch’s vaddn insàmm int un bèl grópp -
äl dåu vèci ch’i êra prémma e cäl dåu ch’i an truvè dåpp.
Äli én fâti...

O la żänt l’an i vadd brîa o l’à pêrs l û dla raån:
s’as vén só da Vía
Żanbôni an i é pió da fèr questiån -
métters fîrum a guardèri dóvv ai é quall ch’vannd i fói
as dî
sóbbit: Che dû crâni, cómm l é inóttil tant spargói!
L é un delétt...

Mo dåpp tótta sta gatèra, par finîr la discusiån,
dl’Artenî
i o Ricadòna chi al sà chi à raån?
As questiåṅna e s’as litîga tanti vôlt anc sänza vlair,
e pò quand a sän int l ûltum ognón stà dal sô parair!

Mo stè zêrt che i guâi finéssen, s’äli avanzn o s’äl sparéssen,
Mo stè zêrt che i guâi finéssen, s’äli avanzn o s’äl sparéssen!


Al Tango (1914)

Tótt incôsa int la vétta s trasfåurma
pr i custómm e int al môd ed pensèr,
ch’la pèr fén una cô
ṡa incredébbil
mo ai é i fât ch’i v al pôlen pruvèr.
An bastèva la môda int al ftièri
stravaganta, pr äl dòn spezialmänt,
che anc al bâl l’à vló méttr una
mâgna
da fèr pêrder la tèsta ala
żänt!

Adès l é d môda al tango,
i al bâlen con däl mòs,
ch’i s pîghen, i se stôr
żen,
ch’al pèr ch’i s câscn adòs!
Col spâl ón cåntr a cl èlter
i s guèrdn e i fan al gîr,
pò i s vôltn e pò i s astrécchen...
par fèr dal lavurîr!

Una vôlta as andèva in canpâgna
só pr i mónt, int i sît pió luntàn,
se par chè
ṡ a v truvèvi a una fèsta,
òmn e dòn i balèvn al Tarscån.
Pôc par vôlta anca låur par mudèrla,
i san fèr la sô polka e l valzrén,
an se dscårr què
i pió dla manfréna,
un balâbil ch’l é tròp cuntadén!

Adès l é d môda al tango...

S’a guardè fra la clâs di operèri,
i se stûdien d balèr rizerchè,
la mazurka i la fan con di
ṡmêrel,
al sô scottisch e l valzer strisiè.
Ògni tant i faràn la quadrégglia,
bän o mèl i la ciâmn in franzai
,
s’i s inbròjen a dîr di spropò
it
i van d lóng a ciamèrla in bulgnai
!

Adès l é d môda al tango...

Int äl sèl dóvv ai é dl’eticatta
ch’bâla i sgnåuri e la ristocrazî
as fà l boston, lanceri as fà l danzik
ch’as và a spâs al inànz e al indrî.
An i é dóbbi ch’i fâzen fadîga
i an al tänp anc ed fèr al amåur
e magâra truvèrs un’anbråu
ṡa
parché i dûrn a prilèr par däli åur!

Adès l é d môda al tango... 

Pr un lavatîv

Ai bâgn di Casteldebole
i an dl’âcua minerèl
ch’l’é bôna, efficacissima,
par tótti äl sôrt ed mèl,
e basterà ch’io dicavi 
che såul in trai estèd
ṡ mélla e pió guarirono 
ed
żänt ed tótt i grèd.

E poi per farsi credito 
e pr än truvèr däl lît
la cura a gratis davano 
ai pió puvrétt dal sît,
di cui la parte massima
truvèva un gran sulîv
con l’acqua salso-iodica
fèrs fèr un lavatîv.

L’incaricato apposito
par stèr int al sicûr
li disponeva in ordine 
in mè
ż a un curidûr,
schierati tutti in linea,
asptànd l’operaziån,
in posizione equivoca
e con rasegnaziån.

D in man in man che il medico
n avêva servé ón
questi riordinandosi 
s tirèva só i calzón,
e poi porgendo l’obolo
ch’ai vôl pr un servizièl
un soldo consegnavagli
e fòra
żå pr äl schèl.

Suzêd che l tredicesimo
dåpp ch’l à sintó al ferschén
s n acôr
ż e con rammarico
ch’ai manca un bajuchén,
e al dî
: “Se mi fa credito,
s’al cradd ed stèr a asptèr,
domani con la replica 
a spêr ch’a l prò saldèr”.

L astànt, che di prammatica
n in vôl savair ed cónt
rimette a posto subito
al sô clistêre al pónt
cercando di riprendere
cal léccuid ch’é andè vî
e d lóng pasèrl a cl èter,
ch’l é quall ch’ai vgnêva drî. 

Al sgnèr Iâcum (fôrsi ed Mûṡi)

Ai êra un bèl żåuven bän fât e stimè
da tótta la
żänt pr ål såu qualitè,
puvrén, ló l avêva la d
grâzia e l’arlî 
ed pêrdr ala mótta al fiè par dedrî,
puvrén, ló al pruvèva ed tgnîrel a strécc,
l istàss capitèva ch’al tgnêva fèr scrécc,
l istàss come dîr che l cûl d un panîr
al pséss tgnîr al léccuid cunpâgna un bichîr.

Che brótt lavurîr, che brótt lavurîr,
quand al sgnèr Iâcum al pêrd al respîr.

Cunbéṅna una sîra un amîg al i déss:
“T î un gran turlurú se té t t aviléss,
non darti pensiero, e pò gnanc di guâi,
fà bän a mî môd e métti un stupâi!
Acsé s’t vè in quèlc sît t pû vîver trancuéll
avànd al danâbil asrè da un sigéll,
e mé a t
żûr ed zêrt che sänza timåur
il retrobottega an fà pió inción rumåur!”

Che brótt lavurîr...

Successe una sera ch’al fó invidè
in casa di amici ch’i s êren spu
ṡè,
al sént ch’al n à brî
a stupè al bû mât,
al dî
“Conparmésso, ch’a vâg pr i mî fât”,
al córr int al césso e al tâsta int al bûr,
al zairca quèlc cô
a ch’al téggna d sicûr,
al trôva int la bûrsa un quèlc tundarlén,
con grande premura as al métt int al slén.

Che brótt lavurîr...

Felice, contento cunpâgna un mèż mât
al tåurna int la sèla, sicûr dal sô fât,
mo dåpp dî
minûd ch’l é turnè in cunpagnî
si ode un fischietto ch’al fà pipipí.
Con grande vergogna, stricànd äl ganâs, 
al nè
a d intåuren s’ai é udåur ed gâs,
pr an fèr la figûra al vôl andèr vî,
ma si ode il fischietto ch’al fà pipipí.

Che brótt lavurîr...

Dolente, pindullo, cme un can bastunè
al cåurs a cà sóbbit, ch’an vésst gnanc la strè,
davanti a un gran spèc’ al s guardé int al slén:
mo bòja d un månnd, ch’ai é un stufilén!
La gióssta morèl ch’la s pôl ricavèr 
la dî
ṡ che zêrt’cô in s an brîa da fèr,
se l’âria la tîra, lasèla tirèr,
che contro natura an s à brî
a d andèr.

Che brótt lavurîr... 


Quínto Ferèri - Quinto Ferrari

La madunéṅna dal Båurg San Pîr

In fånnd al Båurg San Pîr i êra una vôlta,
bèla cme l paradî
ṡ, una ciéna
e al sô te
ôr pió rèr, la madunéna,
Båurg e Pradèl s al stèven a litighèr.

Dåu vèci strè, dû nómm, la dîṡ la stòria,
ch’i an guadagnè coi póggn un pôc ed glòria,
sänpr ed dé o d nòt l êra un quarantòt,
discusiån, ufai
e un frâc ed bòt.

Båurg San Pîr, Pradèl, dåu strè rivèl
ch’i s litighèven sänper la madòna,
l êra un caranvèl, con zêrti lòt
che a racuntèrli adès la m pèr na fôla:

däl vôlt quand i s fèven mèl
äl bòt seguitèven anc al
ṡbdèl -
Båurg San Pîr, Pradèl, dåu strè rivèl
ch’i andèvn in procesiån col matarèl!

Al dé d incû però l’é un’ètra côṡa,
pió par la maduné
na inción litîga.
Anc la ci
éna n é pió qualla antîga,
tótt é canbiè, u
ànz, mentalitè.

Pûr s’as sént dîr l’é nòstra la madòna,
as vadd quèlc vciarlén strichères av
ṡén la nôna,
di bî ténp indrî i an la nostalgî
di bî ân che ormâi i én vulè vî.

Båurg San Pîr, Pradèl, dåu strè rivèl...

In fånnd al Båurg San Pîr i êra una vôlta,
bèla cme l paradî
ṡ, una ciéna...

Luzî 

(canzunatta di ân Tränta, parôl ed Patuelli)

Guèrda che sîra bèla,
sänza una nóvvla in zîl,
là drî ala prémma strèla
la pèr la ló
ṅna un fîl.

Vén, canta con mé Luzî,
canta la tô sturnèla 
sänza malincunî -

Vén qué con mé drî al’èra,
vén vén ch’at bât al côr,
là in rîva al’âcua cèra
fra i fiûr zelèst e ôr...

La canta la ranèla,
i arspånndn i gréll av
ṡén
guèrda che sîra bèla,
guèrda che zîl turchén.

Vén, canta con mé Luzî,
canta la tô sturnèla
sänza malincunî -
 
 
 
 

Quínto Ferèri
Quínto Ferèri

Dutréṅna in mûica

Un cardinèl al fó mandè da Råmma a Mulinèla
par cuntrulèr l’ativitè däl cî
ṡ d sta bèla tèra -
l avêva in prezedänza urdnè che äli uraziån
äl fóssen cantè in mû
ica dai fiû di parochiàn:
figurèv che penitänza, trulalalera, trulalalera,
insgnèr mû
ica al’infànzia, trulalalera trulalalà!

In previṡiån d sta vîita un prît ògni maténa
l insgnèva ai cínno mû
ica premiandi con na mléna
e låur cantànd incôsa con grâzia e intunaziån
i fèvn andèr in èsta
i curèt e sagrestàn:
“Qué as fà zêrt bèla figûra”, trulalalera, trulalalera,
gêva l prît tótt in
varżûra, trulalalera, trulalalà!

Pió d tränta mâsti e fammn i én là, con un puctén d scagâza
quand l äntra al cardinèl e al dî
ṡ, dåpp la benziån col brâza:
“Sintän mò al paternòster cantè dal pió grandén”
e st ragazôl al s saggna, dåpp fât un bèl inchén:
“Pater noster qui es in coelis”, trulalalera, trulalalera,
“Pater noster qui es in coelis”, trulalalera, trulalalà!

Al cardinèl al sgné col man ed ṡmétter sta manfréna,
pò al gé col prît: “Mo a ste muclån cs’ai manca, una rudlé
na?”
E al scåulta la piné
na pió céna ch’é lé avén
e lî con na vu
na cme qualla d un anżlén:
“Kyrie eleison, Christe eleison”, trulalalera, trulalalera,
“Kyrie eleison, Christe eleison”, trulalalera, trulalalà!

“Mo quasst l é un pchè murtèl d chi grand”,
al gé st òmen santéssum,
“vó, prît ch’a insgnè a
ṡburdlèr coi sant,
arî un castîg duréssum!
In nómm ed tótti äl rêgol da mé rapre
entè
a v prîv da incû in avanti dla vòstra autoritè:
a n dirî mâi pió la massa”, trulalalera, trulalalera,
“ne a bvarî d vén sant na gåzza”, trulalalera, trulalalà!

“Gran deziṡiån sagéssima”, al gé st pritén in dgrâzia,
“ch’la srê pò
bagliatéssima se am vléssi fèr la grâzia,
parché d cunzélli e rêgol l é un pèz che mé a sån stóff,
e a stèr sänza stanèla l é al quèl ch’am piè
pió d tótt.
E pò sänz òblig dla risêrva”, trulalalera, trulalalera,
“a m spåu
sóbbit la mî sêrva”, trulalalera, trulalalà!


Piràtt sugabått

Piràtt sugabått 
turnànd da lavurèr
al trôva la sô
żdåura 
lónga e dstai
a int al pulèr.
“Odío - la
żdåura é môrta!”

Pò al gé felîz cuntänt,
cm’ai fóss finé la guèra:
“Dmaté
ṅna t dscaravänt int l’aldamèra!”

Al và dal curèt 
curànd cme un adanè,
par dîri che la
żdåura 
sänza un vêrs l’êra stiupè.
“Curèt, la
żdåura é môrta!”

“L é inóttil che ló al prêga
par l’ânma ed cal
ṡbandêren-
li-là la và a scât lébber al infêren!”

Al dîṡ ai amîg
ch’al trôva al’ustarî
“Vgnî tótt al funerèl, 
la srà un’urté
na d alegrî.
Amîg, la
żdåura é môrta!

Lustrèv pulîd äl schèrp,
mitîv al ftièri ed gâla,
che dåpp a vlän ciapèr na bèla bâla!”

Al córr in Zartåuṡa, 
l avî
a anc i bechén
che ormâi la sô spåu

l’é in brâz a quèlc diavlén.
“Bechén, la
żdåura é môrta!

Fè in môd che la sô bûṡa
sîa fånnda sänza pòra -
ch’l’an èva cla braghîra turnèr fòra!”

Turnànd a cà sô 
Piràtt l avanza
żlè-
al trôva la sô
żdåura 
drétta in pî, resusitè.
“Odío, ma t êr pûr môrta!”

“Mo ché, l é stè al ninén 
ch’m à fât la ganbarôla
e acsé am é vgnó un
ṡmalvén pr un’åura bôna.

E té inbariagòt,
ch’t am è lasè là in tèra,
a vdrän chi l é dmaté
ṅna
ch’
balanza int l’aldamèra.
Sént mò se mé a sån môrta!”

E żå mataflón, granfgnût e zavatlè:
pôver Piràtt, t î stè pròpri d
graziè!

Piràtt al maicàtt

Tótt s arcôrden d quand Piràtt,
fté ala bòja cme un maicàtt,
l arivé fra d nó una vôlta
col schèrp sójji e in man la spôrta:
ló al s cardêva elegantéssum,
vdàndes sänper guardatéssum,
ma al mutîv ch’as i guardèva
i êren äli ónng’ anc pé
ṅni ed tèra
e cal pâs inconfóndébbil
ch’fà al maicàtt riconosébbil
pió d cl insàmm ed pózz e udûr
fra zivålla e ma
nadûr.

E quasst na vôlta, incû però
sti difèt n e
ṡéssten pió
e al bulgnai
s’al vadd pasèr
coi sû ûc’ pôl constatèr
ch’an s vadd pió pasèr pr äl strè
żå d tulatta o scalzinè,
ma bèl, lósstr e sänpr in rîga
col schèrp natti e l brèg in pîga.
Tótt i dé dai pî ala tèsta
al pèr fté coi pâgn dla fèsta,
l é un insàmm acsé armugnåu

ch’fà vultèr fôrsi invidiåu

quall ch’se ftéss la
żå in Piazôla,
ch’sà adruvèr såul la cazôla,
ch’vrê purtèri vî al segrêt
d èser sänpr acsé conplêt -

Mo al segrêt prémma de tótt
l é quall d nâser brî
ṡa brótt,
pò ai vôl gósst e fanta
î
segliànd stòf e biancherî,
un brèv sèrt ch’séppa perfèt
par tûr só góbbi e difèt,
ch’l èva un tâi sänper divêrs
ch’sía d e
änpi al univêrs
pr äl camî
tótt quanti ed saida
sänpr in zäntr a fèr la spai
a,
tôr da Lånndra un mócc’ ed ròba
pr andèr sänpr al’ûltma môda.

Ma parché al nòster Piràtt
pèrel pò cal gran maicàtt,
pr äl såu giâc acsé eleganti
da Parîgi al tôl l e
ṡänpi,
figurèv coi mudantén,
lípp, cravât opûr calztén:
l é un spetâcol da guardèr
ch’frê vgnîr vójja anc ed tuchèr.

Quall ch’conplêta, che bèl fà,
ste corêdo da rajà
l é al caplén ch’al s métt in tèsta,
un tignén sicûr d gran mèrca -
sgner Piràtt, oh par pia
ṡair,
i bulgnî
i al vrénn savair
csa i sía scrétt int l’eticatta:
êl d Munzón opûr d Pian d Satta?

Par finîr Piràtt da bån
al pèr què
ṡi un petrugnàn,
l ónnic quèl ch’fà fèr padèla -
l ónnic quèl ch’fà fèr padèla, padèla, padèla!
L’é cla pózza d aldamèra. 

Mo che bèla famajja

L é Piràtt un bavv-dimónndi, ch’l é sänper pén ed vén,
e quand l arîva a cà la spåu
ṡa al sèra in giazarén
parché cal gâs ch’l à in panza fermentànd come al sanpâgn
prêv fèr saltèr la tèsta comm s’la fóss dvintè un stupâi.
L à una fazté
na céna, però dû gran urción,
che quand al s prélla in fûria da par ló s dà i
mataflón,
s’al gîra par la strè la
żänt la scâpa al quêrt:
al pèr una Mercêdes con tótt dû i spurtî avêrt.

L é såurd come una zócca, inción é såurd de pió,
figûrt ch’al n i sént brî
ṡa gnanc s’al s ciâma da par ló,
såtta ai bunbardamént l andèva al óss spass a guardèr
parché ai parêva d sénter che quelcdón fóss lé a busèr.
L é anc un òmn altéssum: par méttres la caplé
na
sicómm n i arîva brî
a biåggna ch’al s achéna,
però al s in
żnòcia adèi, pianén con tanta cûra,
pr abituèr la tèsta al canbiamänt d tenperatûra.

Par żónta l é magréssum, sutîl come una spîga,
quand l é in pigiâma a rîg t al vadd quêrt såul da una rîga.
Al dôrm in un sît fradd e quand l é a lèt as sént
däntr int al cumudén la sô dintîra a bâtr i dént.
Piràtt l é un grécc’ fantâstic, ma un grécc’ pròpi acsé grand
che se t i dmand l urèri l arspånnd sänpr un’åura d manc,
però l é tant sinsébbil e al dvänta sóbbit
môrt
se al inpruvî
al vadd davanti a ló un binèri môrt.

L é ón ch’an s lèva mâi, e al pózza cme un aldâm,
e quand i amîg i al pôrten par fôrza a fèr un bâgn
a vàdder tanta crécca e a sintîr cal pózz schivåu

la pôvra savunatta la s fà sóbbt al saggn dla cråu
.

Sô fiôl l é tant cinén che al sèrt ch’i fà i braghén
invêzi dal cavâl l i mett un sumarén;
st pinén ai vadd anc pôc, al s ôvra ed cataratta
e quand al s métt i ucèl al pèr ch’al séppa in biziclatta.

La mèder d st ragazôl la s ciâma sgnèra Tûda,
s’as trâta ed fèr däl ciâcher l’é sänpr ala batûda.
La dscårr sänper dimónndi, in fûria ed gran vulè
che äl frè
ṡ äl vénen fòra tótti quanti incavalè.
Vêrs sîra sta tarièga la d
métt la ciacarè,
parché tótta la gâgia col ciâcr as é gunfiè.
E tótta nòt puvratta in båcca ai métt dal giâz,
par psair
gunfièr la längua ch’la pèr un castagnâz.

L’à anc al fiè cativ ch’al pózza in un môd tèl
che inción ai pôl re
ṡésster gnanc s’t ai vléss telefonèr.
Pò insåmma l’é tant brótta che a Piràtt vgné só i quajón
e al la purté in canté
na par fèr pòra ai burdigón. 
Quand la stiupé sta dòna tótt i parént e amîg
comemorénn sta cô
a con sèt o òt bandîg
e in vatta al sô santén scrivénn i é môrt la Tûda,
pr un mai
a fän tótt fèsta per grazia ricevuta!
 


A pî a se ṡguâza

Incû a sån disperè,
a n ò brî
ṡa la mâchina,
a l’ò purtè a agiustèr
pr un guâst ala mecânica -
“E adès” a päns “cómm fâghia
a andèrmn ed zà e ed là?”
e a m sént una gran râbia
pr èser custràtt in cà.

Quand mò inpruviṡamänt 
am vgné mò in mänt ch’avêva
con ón n apuntamänt 
che rimandèr a n psêva,
e acsé co’un pô d vargåggna,
paràndm un’idiozî
a m n andé par Bulåggna
come i puvrétt a pî.

A m tói da Mirasåul
e a vôlt par Miramånt
mitàndm i ucèl da såul
pr an fèr rédder la
żänt,
pò fât Via Solferino,
D’Azeglio, andànd vêrs Piâza
am scapé détt “ma guèrda, 
a pî però a se
guâza!”

La żänt che in strè s incåntra
la pèr tótta sinpâtica, e inción 
måsstra cla ghéggna
ch’i an såul quî ch’van in mâchina,
as vadd såul
guèrd alîgher,
sinzêr e suridént
e inción anc s’t i ciâp cånter
al t manda di azidént.

Pò guèrda quall ch’am câpita,
a incócc’ un mî cunpâgn
ch’a n incuntrèva brî
ṡa
da zîrca dî
-dågg’ ân -
felîz a i sèlt al còl e a i dégg:
“Quand ît turnè?
as vadd ch’ed stèr al èster
t at î bèle stufè”,
 

“Mo csa dît” m arspundé ló, 
“mé d ed qué an um sån mâi mòs,
al viâ
ż pió lóng l é sänper
da Piâza a Brochindòs,
mo té piotòst cum êla,
ît stè in San Żvân in Månt?
t è méss insàmm la zîra
d un òmen pôc cuntänt.

Fôrsi et cunprè una mòto,
opûr na Citroén?
s’l’é acsé dâla vî sóbbit,
se nå t dvänt mè
ż cretén”,
pò in st mänter ch’as girèva
l um gé, vgnandm a brazàtt,
“t arcôrdet cl’ustariôla
ch’a bvêvn un quèlc cicàtt?”

E andénn come una vôlta
par zêrt stradlinén bûr
sänza al pensîr dla dèstra,
sfargànd culån e mûr,
pò al inpruvî
ṡ na pôrta
dû pâs, pò i sî pirû
che nó bevdûr d na vôlta
spass fèvn a scrumazû.

D istént a s purténn sóbbit
al sòlito tavlén
e a fénn come una gâra
a chi bvêva pió grapén.
Turnànd vêrs cà a m sfurzèva
d stèr drétt mo an i êra vêrs
che bèl fèr tanti cûruv
sänza tgnîr strécc al stêrz!

Arîvè a cà la spåuṡa
m dmandé cum l’êra andè,
pò sintànd pózza ed grâpa
la m gé: “T î un siagurè!
t è pêrs n apuntamänt
ch’ l avêva acsé inpurtanza,
ma dman t al ne scâp mégga:
la mâchina l’é prånta!”
 

Ninanâna a Claudia

La mî pinéṅna bèla
stasîra am fà arabîr,
chisà parché
l’an vôl brî
a durmîr.

La gnôla s’a scòs al sô litén,
s’a i dégg na fôla la s métt anc a zighèr;
la s quêta s’a i cant pianén pianén,
la stà pió bôna, la rédd, la stà a scultèr.

La mî pinéṅna bèla,
oh quant am é vló a capîr,
la vôl la ninanâna
par durmîr!

Claudia bèla fà la nâna,
t î qué in brâza ala tô mâma,
t srè pûr stóff, mî bèl an
żlén,
tótt incû t î stè in
żardén.

Fà la nâna, Claudia bèla,
che só in zîl ai é una strèla
ch’la prutè
ż i pió cinén 
che ala sîra i fan nanén.

Fà la nâna, fà la nâna
che dmaté
ṅna la tô mâma
quand la sént i prémm varslén
la t mitrà al pió bèl ftinzén;

la dirà ala sô pinéṅna:
Tè dal månnd t î la pió blé
na,
Claudia bèla fà la nâna,
t î qué in brâza ala tô mâma.

Marî la Guêrza

Stèva Marî la Guêrza
intorno al focolare
pensando al desinare

la plèva däl patèt.

La sént con gran fôrza battere
che l óss què
ṡi al se dstâca
la gé: “Un azidänt ch’at spâca!
Chi êl cal vilàn ch’bóssa acsé?”.

“Son io cugina amabile”,
rispose un giovanotto,
“vieni che ho vinto al lotto,
s fà
ṡbòcia tótt incû.

Da Marco Greco a bevere
vieni con me o diletta
non sono più in boletta
a t pèg incôsa mé”.

E lui e lei dirigono
da Marco Greco i passi
andando in Via Ugo Bassi
al nómmer 29.

I due colombi spingonsi
dentro da Marco Greco
e là si fà uno spreco
ed grâpa e costumé.

Cognac, caffè e bibite
whisky con dei siroppi
e punch da tre baiocchi
i n bavvn un vani
żén.

E mentre la dolce coppia
brindava allegramente
inaspettatamente
vén dänter só maré.

“Ah, sellerata femmina!
Nel cuor tu m’hai tradito
cedendo ad un invito
par bàvver di cichétt”.

Così il marito barbaro
gridando “T î una lêrza!”
dscâna Marî la Guêrza
mandandla al gabariòt!

   

Fàusto Carpàn - Fausto Carpani
Pr äl canzunàtt ed Carpàn clichè qué


Cesare Malservisi  

Muṡéo Grevén

Al mî amîg Carletto, ch’al fà di gran viâż,
l é ón ch’l à studiè, e un brèv ragâz,
l’avêva savó ch’a srê andè in vacanza
par vàdder Parîgi, in mè
ż ala Franza.

Apanna al m à vésst al s é tant arcmandè
ch’andéss fén in vatta alla Torre Eifell
e däntr int al Louvre, ch’a i é la Giucånnda
e a spâs drî ala Senna, l’é lónga, la spånnda,
e såtta al metró par fèr un girtén
e pò d an scurdèrum  al Mu
ṡéo Grevén.

Muṡéo Grevén, mo che żänt famåua: 
a i êra un rà d Franza a lèt con la spåu
a,
con i ftièri antîg, come a Caranvèl,
mo apanna andè dänter, am vgné da stér mèl!

Tótt chi personâg’ i én fât con la zîra,
i an sänper cla fâza a me
żdé e ala sîra,
i n la cànbien mâi, chi bî e chi brótt,
tótt chi persunâg’ a i cgnusêva tótt;
a in é anc a Bulåggna, i s trôven qué av
én, 
anc sänza andèr däntr al Mu
éo Grevén.

Int un curidûr ai é Napoleån, 
ch’al guèrda tótt sêri cunpâgna un leån,
al pèr què
ṡi quèi ch’al téggna só l månnd,
ch’al séppa stè ló a fèrel rutånnd.
Con cla brótta ghéggna ai n êra ón anc qué
la gâgia in avanti e sänpr instizé,
con i sû faséssta al fèva al padrån,
l é finé a ganb pr âria, al parêva un capån -puvràtt-
a m l arcôrd pulîd anc s’ai êra cinén,
anc sänza andèr däntr al Mu
éo Grevén.

Al pôver Maràtt l é un pôc a man drétta
con un gran curtlâz in mè
ż ala vétta,
a sêdr int la vâsca cum l é avanzè mèl
al fà pròpi panna, cunpâgna un vidèl.
Al mî padrån d cà l é pròpri prezî
,
quand l arscôd l afétt l é sänza surî
,
l à sänper di guâi, al strécca anc i dént,
al zîga mi
êria coi sû apartamént.
Ai vén pròpi vójja ed dèri un suldén,
anc sänza andèr däntr al Mu
éo Grevén.

Museo delle cere, Muṡéo Grevín
an psêva manchèr il compagno Lenín-
al fà un bèl cumézzi con la Pravda in man:
e pronti a partire par la revoluziån.
Caghè e spudè a un amîg ed mî fiôla
ch’al fèva l autonomo quand l êra a scôla-
Bisogna distruggere il mondo borghese
per dare giustizia al nostro Paese.
Al fà al giurnaléssta, al Rèst dal Carlén
anc sänza andèr däntr al Mu
éo Grevén.

Tótt sêri, ch’al lèż, drî a una scrivanî,
con la bèrba bianca, ch’la fà senpatî
anc s’t al guèrd pulîd -ouh- l um pèr pròpri ló:
l é un grande scrittore, l é Victor Hugo.
Ai ò arcgnusó sóbbit l usîr comunèl
ch’al li
żêva Al Stadio con un òc’ spezièl
e mé ch’a i dmandèva un zertifichèt,
-ouh- ló gnanc una pîga, lé sänza difèt
a sêder ch’al lè
ż, int al sô scranén,
anc sänza andèr däntr al Mu
éo Grevén.

E lé in żnòc’ ch’la prêga ai é Santa Teresa, 
col volto radioso, lo sguardo in attesa
la bocca sorride con sinzeritè:
beato quell’uomo che vive con te.
Cla pôrza ed Tiziâna l’êra pròpi prezî
a:
la m stèva d asptèr trancuélla e dezî
a
e la m gêva sänper ch’l’êra tótta par mé, 
par fèrum cuntänt la s fèv anc al bidä,
mo pò såtta al sô lèt ai êra al pustén,
anc sänza andèr däntr al Mu
éo Grevén.