Gigén Lîvra

Gigén Lîvra l é un talànt ed tótti äl fâta, che da una vétta al scrîv e l armaṡṡda al sarvézzi dal bulgnaiṡ, pr arcurdèr sänper a tótt i bulgnîṡ che al nòstr idiòma al n à brîṡa da sparîr, e che quasst al dipànnd da nuèter. Autåur dla traṡmisiån par râdio La butaiga dal dialàtt, inventåur dla rubrîca giurnalésstica Dî bän só, fantèṡma!, co-autåur dal vocabolèri tascâbil ed bulgnaiṡ publichè dala Valèrdi e autåur d un vaniżén ed lîber såura al bulgnaiṡ ch’al fà par purtèr avanti l’ôvra d Alberto Mnarén, seguitànd anc al sô stîl particolèr, fén a tradutåur in bulgnaiṡ d autûr furastîr, Gigén Lîvra l’é una parsåṅna mudèsta e ritirè, acsé Al Sît Bulgnaiṡ al póbblica sta pâgina cåntr al sô parair, e al le fà parché al pänsa che äl poeṡî e äl zirudèl ed st autåur, spiritåuṡi, inteligiänti e créttichi dla sozietè mudêrna, äl séppen da fèr cgnósser al pió ch’as pôl, anc par la längua ch’al drôva, un bulgnaiṡ natt e tirè a lósster, ch’al måsstra sänper una rizairca int i tèst antîg e int la memòria.

Luigi Lepri è un talento multiforme, che da tanti anni scrive e fa animazione al servizio del bolognese, ricordando costantemente a tutti i bolognesi che il nostro idioma non deve sparire, e che ciò dipende da noi. Autore della trasmissione radiofonica La butaiga dal dialàtt, inventore della rubrica giornalistica Dî bän só, fantèṡma!, coautore del dizionario tascabile di bolognese pubblicato dalla Vallardi e autore di un gran numero di libri sul bolognese volti a proseguire l’opera di Alberto Menarini, di cui mantiene anche il caratteristico stile, nonché traduttore in bolognese di autori stranieri, Luigi Lepri è una persona modesta e schiva, così che il Sito Bolognese pubblica la presente pagina contro il suo volere, e lo fa perché ritiene che le poesie e zirudelle di quest’autore, spiritose, intelligenti e critiche verso la società moderna, siano da divulgare il più possibile, anche per la lingua usata, un bolognese pulito e curato, che tradisce sempre una ricerca nei testi antichi e un ripescaggio nella memoria.

L eròe e al canarén (1984)

Zirudèla, che ignurànt
ch’a sån stè. Am véns in mänt,
con n’idéa da radichèl,
d avrîr sóbbit al spurtèl
dal gabiòt dal canarén.
Mé a pensèva: - al limalén
ch’l é stè sänper parṡunîr,
che l à tgnó sänper sufrîr,
l à da avair la libartè.
Và mò là, våula int al prè!

st pasaròt d un bèl żaltén
l um guardé con chi dû ucén
cómm a dîrum, cèr e tånnd:
- Grâzie, a vâg a vaddr al månnd.
E pó, in st mänter ch’al s n andèva
par la fnèstra, mé a m sintêva
(a l cunfès con un pô ed bòria)
un eròe ch’pâsa ala stòria
quèṡi cómm Gujêlum Tell...
såul pr avair mulè un uṡèl.
Ai ò vésst pò ch’al vulèva
tótt felîz. Al stufilèva
såura un âlber dal żardén
e, dåpp fât un saltulén
såura un mûr vaird e bordó,
fenalmänt a n al vésst pió.

Sangu’ed Giûda, quassta é bèla.
Dåpp avair fât gabanèla
e arivè ch’a fó vêrs sîra,
a vadd môver la purtîra.
Só l mumänt a n i fâg chèṡ
mo, dåpp pôc, a préll al nèṡ
pr un tic-tic ch’a sént lé avṡén.

Bän, chi t vaddia? Al canarén
che, col bèc, fôrt al picèva
int la ghèbia, parché al vlêva
turnèr dänter in parṡån,
cal dṡgraziè d un maramàn!
A cminzé a séntrum cretén.
A turné a avrîr al spurtlén
e ló vî, l andé ed vulè
in dv ai êra anc atachè
l’òs ed sàppia col radàcc’:
l um parêva ón d Caṡalàcc’
dåpp un ân ed diêta al ṡbdèl
ch’vadda un piât ed tajadèl.
Al fé fòra, acsé in s dû pî,
òs, radàcc’, e lé par drî
int al tänp d un bâter d zéi,
al sô tién con tótt al méi.
E pó, quand l avé finé,
al s mité a guardèrum mé
con chi ucén da òmen intîr
ch’i parêven vlairum dîr:
- Mo parcôsa fèt cla fâza?
Libartè sänza magnâza
l’é un insónni e gnínt ed pió!

Pròpri alåura a m sån sintó
brîṡa pió Gujêlum Tell
ch’l avéss fât ste gran bèl quèl,
mo un “eròe” d un’ètra pâsta.
A v al dégg e pò a fâg bâsta,
a m vargåggn mo a sån dezîṡ:
pròpi in cal mumänt prezîṡ
mé a m sinté... Marco Panèla!
Tòc e dâi la zirudèla.

Papà (9/3/1967-9/3/1986)

(Un òmen d mèż’etè al câta un arlói
ch’l êra stè ed sô pèder e al s arcôrda ed ló)

E st mäntr al tänp al córr cómm una lôṡna in zîl,
Int i mumént pió dûr, quand bûra l’é la cà,
Mé avànz lé da par mé, suspaiṡ, atachè a un fîl,
Såul con al dåulz arcôrd däl tåu senbiànz, Papà.

A stâg agumislè, lighè ed malincunî,
Fagànd ṡbliṡghèr stra l man l arlói, che ancåura al và
Come quand l êra tô. Adès ch’l é dvintè mî
Al saggna al tänp luntàn di nûster żûg, Papà.

La vétta mî la vîv, la córr pr al sô sintîr,
L’arzàvv di cûlp viulént, un dé la s truncarà.
E in mèż ai pôver ṡdûz ch’i dvänten i pensîr
A trôv un såul sulîv: l’é la tô våuṡ, Papà.

I dvänten realtè, i dóbbi silenziûṡ.
Mo ancåura qué con té, sicûr, la turnarà
La fiâma ed cal fuglèr che in un barbâi ed lûṡ
La se scaldèva insàmm, nuèter dû, Papà.

Grâzie a ste vèc’ arlói s arnôva l’armunî
Di nûster sentimént. E a m vadd ancåura là,
Fangén, con tanti pòr, sénter int i cavî,
Alżîri, däl caràzz. L’é la tô man, papà.

Ste gran silänzi al s rånp, al se s-ciaréss al bûr.
Srèla l’antîga pèṡ? Srèl al tô arcôrd? Chisà.
L é nóvvel al mî côr. Mo, adèṡi, stra äl sfisûr
Spónta una spîra ed såul. L é al tô surîṡ, papà.

1985 (1985)

I an tótt i cavî grîṡ opûr i én plè,
a i vadd vgnîr só cantànd pr Indipendänza.
Incû, Ventzénc d avréll, l’é una sfilè
ed żûven d una vôlta, pén d baldanza.

I n mèrcen brîṡa al pâs, però, int i ûc’,
am pèr ed vaddri ancåura cäl falésster
ch’i fénn, quarant’ân fà, pighèr i żnûc’
ai crócc, al duce e a tótt i sû minésster.

A fâg vaddr a mî fiôl i Partigiàn
e a i dégg: “L é un bèl cortêo, vût guardèrel?”
Ló al dîṡ ed sé, pò al vôl däl spiegaziån
e a mé an um pèr vaira ed cuntintèrel.

In st mänter che mé a dscårr col mî ragâz,
ai pâsa la sfilè. E mé, guardandi,
a vadd in mèż al mócc’ Ciro, Albertâz,
William, Cicàtt, Maṡéṅna, Brén, Orlandi;

e pò Antonioni, Bergonżén, Gajàn,
con Nucci, Vicchi, Checco e Italiano
e tant ch’a n m arcôrd pió. A i strécc la man
e al ragazôl al fà: “vanno lontano?”.

Alåura mé, paziänt, par quall ch’a pòs,
a i spiêg che, sé, luntàn i én bèle stè,
parché quarant’ân fà i salténn un fòs
ch’al separèva fascio e libartè.

Al dé d incû an s sént pió fischièr cal vänt.
Mo quand l uṡèva al naigher par culåur,
i an cunbató par tótt, anc pr i ignurànt,
pr i fiû e pr i fiû di fiû, brîṡa par låur.

Pò am pèr quèṡi ed turnèr ai ténp antîg
pròpri al dé dåpp, e am vén un gran magån,
sintànd mî fiôl ch’al dîṡ con un sô amîg:
“mî pèder al cgnóss tótt i Partigiàn!”.

Maquillage (1997)

Ècco, t savéss, Maria, cm a sän cuntént!
Ai ò acatè, un ân fà, da lavurèr
come cumassa stâbil da un caplèr
e a arzàvv, de drî dal banc, tótt i cliént.

L é un sît da lússo, såtta al Pavajån,
con una clientêla ed prémma rîga
ch’l’é bôna anc ed ṡgangèr, sänza una pîga,
par un capèl, la blazza d un migliån.

Al proprietèri, pó, l é un tîp cum và:
sêri e inpecâbil da matéṅna a sîra,
ch’al pèga al sâbet, sänper in stadîra,
e l é int la sô butaiga come un rà.

Col såu cumassi, zêrt, l é un pô eṡigiänt.
Al i vôl lósstri, in åurden e cunpé,
insåmma: di dunén cunpâgn a mé
che, a n fâg par dîr, ai ò un bèl purtamänt.

Ajîr al s à riuné, ste bèl sugèt,
e sêri cme un tudàssc l à détt acsé:
- A vói che äl mî cumassi, tótt al dé,
i èven al maquillage sänper perfèt.

Csa srèl ste maquillage? Dîmel pûr té!
Mé, par ciapèri, a stâg sänza bragàtt,
pò ògni meż’åura a vâg al gabinàtt
e zétta e chiêta a m fâg un bèl bidé.

Dåu mélla e zincuantadû

(dedichè ai partigiàn bulgnîṡ)

Am capité d acunpagnèr in Piâza
un grópp d amîg franzîṡ a girundlèr
e dåpp ch’avé mustrè la mî Bulgnâza
lé dai scalén “dla pòsta” i s vlénn farmèr.

Dåu spåuṡi i rimirèven al żigànt
fagànd di suriṡén coi ûc’ ṡgranè
parché, in cal pónt prezîṡ, al monumänt
al måsstra l uṡèl dûr ala zitè.

La gêva ónna: - fôrsi l é stè al scultåur
che int al sculpîrl ai é scapè al difèt.
Cl’ètra l’arspåuṡ: - parôla mî d unåur
a vrêv, cal difèt là, avairl int al lèt!

In qualla a m acurżé d un ragazlàtt
ch’al gêva avair zîrca dågg’ ân d etè.
Fâza bugnåuṡa, giactéṅna da maicàtt
cómm al tragg’ ed tariånf caghè e spudè.

Al stèva lé, guardànd un pôc in só
vêrs al Sacrèri, fairum cómm un inṡmé,
e dåpp ch’a m fó avṡinè mé a l ò sintó
ch’al baluṡèva “demíll e sencandé”.

A i gé: - csa dèt i nómmer? Spiêgum bän,
cus’êl al quèl ch’al t à fât incantèr?
E ló, guardàndum, al sgné con una man
incåntr al mûr e l déss “i ò vló cuntèr!”.

A cal pónt lé a m sinté cómm un bigât
ch’vén fòra da una maila mèż patòca.
Che figurâza! Am pèrs ed dvintèr mât,
ròb da tirèrm al còl cunpâgn a un’ôca.

A gé tra d mé: - Cretén d un sumarnâz,
a gêva ed cgnósser bän la mî zitè
e invêzi, guèrda qué, ste ragazlâz
cuntànd i partigiàn al m à ṡmuntè.

E i partigiàn ch’as vadd là int al Sacrèri,
n i é gnínt da fèr, pûr là, tûla cum t vû,
l à raṡån cal cinâz, al n à fât ṡvèri:
i én méll pió méll, e pò zincuantadû.

E acsé a m mité anca mé a guardèr in só
insàmm a cal senpâtic franziṡén
digandi: - i én mî fradî, surèl, e pó
at żûr, tótt i bulgnîṡ i al san quant i én!

Sintànd pò äl dåu spuṡlòti coi sû scuèṡ
ch’i ṡghignazèven drî a cl uṡlâz bän fât
a urlé, dåpp ch’am salté la måssca al nèṡ:
bâsta, al n é quasst, par réddr, al sît adât!

I um guardénn tótti inspuré
cm as guèrda un mât...

La blazza dal viażèr (1988)

Ai ò girè pr al månnd come un sajån,
ai ò adruvè la mâchina, i binèri,
la nèv, la biziclatta, l areoplàn,
pò l elefànt, la bròza, al dromedèri.

Däl vôlt, an truvànd brîṡa la manîra
ed partîr, ed viażèr, ed scapèr vî,
a m sån sarvé, a l cunfès, spass e vluntîra,
dal trêno di plumón: la fantaṡî.

Che bî viâż ch’a i ò fât! E a pòs bän dîr
guardànd indrî trancuéll, con sicurazza,
d avair in tèsta sänper cal pensîr:
“viażèr, parôla mî, l é una gran blazza”.

Che blazza vàdder l’èlba int al deṡêrt,
guardèr là int l’Himalaya cäl muntâgn,
che blazza l òc’ ed Búdda sänpr avêrt
ch’an s é mâi vésst un lavurîr cunpâgn!

Che blazza, là in Ulanda, i tulipàn,
che blazza chi custómm di beduén,
chi udûr e chi culûr d un marchè indiàn,
che blazza l’Inghiltèra col Big Ben!

Che blazza Notre Dame e Montparnasse
e pò Madrid, l’Amêrica, al Perú,
l’Ucraîna e al Cânada pr andèr a pass,
che blazza la gran piâza ed Katmandú!

Però la blazza che la m tôl al fiè,
che quèṡi am fà andèr fòra ed sentimänt,
l’é sänper l’ûltma tâpa: cla zitè
in duv ai é San Ptròni col żigànt,

qualla coi pôrdg. Qualla che da luntàn
la s anónzia supêrba con cl’insaggna
ch’l’à nómm San Lócca. Mâma che emoziån,
turnànd da un viâż, psair dir: äcco Bulåggna!

Adès a l sò (1990)

(dedichè a Protogene Veronesi,
sienziè, puléttic, galantòmen
e poêta dialetèl
ch’an s pôl pió dscurdèr)

Adès a l sò
cus’ai suzêd
quand al s n in và un màsster,
adès a l sò: as erêdita.
Anca mé, ala fén d agåsst,
ai ò ereditè e a sån dvintè pió récc.
Acsé ai ò psó fèr un versamänt
int al cånt curänt di sentimént.
Int una casafôrta che inción prà mâi vudèr
ai ò asrè cl’ereditè
fâta d insegnamént.

Adès a l sò
ch’a pòs fèr al spanézz,
spànnder la munaida dl’onestè
dl’aversiån pr ignuranza, ingiustézzia, infamitè.
Adès a l sò. A sò
ch’a pòs arscôder i frût dla speranza
in un månnd ch’al séppa miåur,
parché cal màsster am l à insgnè,
con pôchi parôl e dimónndi fât,
e mé, adès, adès sé ch’a l sò:
cal màsster, cal poêta,
al n é brîṡa andè vî in sta fén d agåsst.

Adès mé a sò
ch’l avanzarà par sänper,
con la mûṡica dla sô poeṡî
dänter al côr di òmen,
dänter al mî côr,
con la lûṡ d un fûg
ch’an s pôl brîṡa ṡmurzèr.
Par quasst mé, adès ch’a l sò,
a vói cantèr ala żänt,
a vói urlèr al månnd,
a vói insugnèrum una premavaira ed pèṡ,
a vói dèr våuṡ ai silénzi,
a vói trasfurmèr in pêrel preziåuṡi
äl lègrum ed sta fén d agåsst.
L é fâzil,
a l pòs fèr trancuilamänt,
parché mé, adès, adès sé ch’a l sò.

Bibliografî conplêta (almànc fén adès) ed Gigén Lîvra - Bibliografia completa e aggiornata di Luigi Lepri