Stêven Ruvinàtt Brâz - Stefano Rovinetti Brazzi
Stêven Ruvinàtt Brâz l insaggna al latén e al grêc int al licéo Galvèni ed Bulåggna, e pr al dåpp-meżdè l à urganiżè un cåurs ed dialàtt bulgnaiṡ pr i sû studént. L à scrétt al lîber Venerazione per un verso d'anatra, con däl poeṡî int al sô dialàtt ed San Gabarièl ed Bariṡèla, e in cal dialàtt che lé l à tradótt Saffo es l à scrétt l artéccol ch'a catè qué såtta.
Stefano Rovinetti Brazzi insegna latino e greco al liceo Galvani di Bologna, e al pomeriggio anima un corso di dialetto bolognese per i suoi studenti. Autore del libro di poesie Venerazione per un verso d'anatra, scritto nel suo dialetto di San Gabriele di Baricella, nello stesso dialetto ha tradotto Saffo e ha scritto l'articolo che trovate qua sotto.
Tgnän bän só l’urtugrafî dal dialátt
Ai ŏ sintó dîr che secŏnnd al presidänt d una zêrte asuciaziŏn (a l ciamarän al
presidänt X) al n é bra al chèṡ ad méttras di gran problême par la gramâtiche
dal dialátt e par la sô urtugrafî parché al dialátt al s pôl druvèr sŏul cum as
é sänpar fât e acsé al gêve änc al Croce, al scritŏur nèd ind al 1550 ch’al mûrs
ind al 1609.
Mé al presidänt X a vói arspŏnndri ind al mî dialátt dla bâse tänt par fèri
váddar ch’in dialátt as pôl discóttr änc d argumént sêri e bra sŏul ad siucázz
cum i cráddn in dimónndi; e quásste l’é l’idê pió brótte parché al längv i môran
quänd as tâche a pinsèr ch’i vän bän sŏul pr i ignuränt e ch’ai n é dali ètri
con pió reputaziŏn, ch’i én pió adâti a c’cŏr-r ad cultûre o di argumént dla
mudernitè; al presidänt X l arê sänpar da tgnîr a mänt che quänd una längue la
môr, e al bulgnâiṡ l é drî a murîr, i responsâbil a sän nó ch’a dezidän d an
druvèrle
pió.
Prémme ad tótt l é un bèl pèz ch’i linguésste i än capé ch’ai é una bèle difaränze stra un fonême, ch’al s prunónzie, e al léttar dl alfabêt ch’a druvän par scrîvar: al léttar dl alfabêt i én di sgnén in vátte ala chèrte par nutèr la vŏuṡ ind la prâtiche dla scritûre e dla letûre (ch’i séppan di lîbar sêri o dal barżlátt an s interèse brîṡe pr adès), e, par fèrle cûrte, stra la fonêtiche dal längv e la sô grafî ai é un bèl g’vèri. A fâg un eṡänpi pr al presidänt X: al mêl, quáll ch’i fän ali èv, al n é brîṡe al nómmar méll e ai é chèṡ che méll èv i fâgan dal mêl, mo an i é dóbbi ch’ai pôse èsar mâi méll mêl da una quâic pèrt: la difaränze l’é al tänp ch’ai vôl par la pronónzie dal dŏu vochèl, la quantitè: ala e lónghe e srè i mitän in vátte al zircunflès (ê), ala e cûrte e srè l azänt acût (é) (pr i particulèr al presidänt X al pôl guardèr l’introduziŏn al Dizionèri), parché la fonologî dal bulgnâiṡ l’é difaränte da quálle dl’itagliän, ch’l é un’ètre längue, e ai vôl i sû séggn. Ai é änc chi á scrétt ind un ètar môd: pr eṡänpi la Carolina Coronedi Berti ind al sô vocabolèri dal 1869-1874 la scrîv mel par mêl e mell par méll, sänze druvèr i azént, e quásst al câpite parché la fonêtiche e la fonologî i én sänpar quálli, mo i sistême par sgnèr in vátte ala chèrte i fonême d una längue i pôln èsar dimónndi e canbièr ind al tänp secŏnnd ch’ai piêṡ ala żänt e s’i én un môd prâtic par riprodûṡar pulîd la fonêtiche e la fonologî dal längv (ai ŏ détt un môd prâtic parché par tótt i particulèr dla fonêtiche i linguésste i drôvn un alfabêt spezièl, che perŏ al n é bra adât par la scritûre prâtiche ad tótt i dé). Insŏmme, al grafî i pôln èsar migliurè e s’i piêṡn ala żänt e tótt o scuêṡi tótt i drôvan i dväntan urtugrafî; e quásst l é quáll ch’é capitè pr al bulgnâiṡ con l’urtugrafî lesicogrâfiche mudêrne che, pr eṡänpi pr al vochèl, la parmátt ad nutèr con preciṡiŏn s’i én avêrti, srè, lónghi o cûrti, e l’ é una bèle cumditè, spezialmänt pr i żûvan quänd i inpèrn al dialátt ch’ l é par lŏur purtròp cme una längue furastîre.
Tótt quásst par dîr almänc quâtar quî.
1) Quî ch’i s preòcupan d avâir un’urtugrafî dal nòstar dialátt ch’la vâghe da
fât ind la trascriziŏn dla sô fonologî, con cla destinaziŏn prâtiche ch’ai ŏ
apánne détt, i n én bra di mât mo i vôlan sŏul tgnîr só al dialátt.
2) Da qué as capéss che studiêr la gramâtiche dal dialátt e tirêr fòre un
sistême ad séggn (léttar dl alfabêt, puntén, balén ecc.) par lèżar e par scrîvar
pulîd an vôl bra dîr ch’as tîre al còl al dialátt cme ch’a l vléssan canbièr da
cum l êre prémme e da cum i al c’curêvn i nûstar vîc’. L é pròpri al’arvêrse: a
i vlän dèr la dignitè d una längue ch’la se scrîv, änc par di argumént sêri.
3) E pŏ al téggne bän da mänt ch’al dialátt a n al canbiän bra nuètar con
l’urtugrafî lesicogrâfiche mudêrne, al cänbie da par ló, e ch’al dialátt dal
Croce l êre difaränt dimónndi da quáll ch’a c’curän incû (mo quásst al srê un
ètar c’cŏurs lóng); e al scuêrt dla linguésstiche d incû al Croce al n i psêve
bra cgnóssar.
4) A i téggn tänt al’urtugrafî parché, cum a i gêve, l’urtugrafî l’é al prémm
pâs par fèr d un dialátt una längue ad cultûre ch’la pòse èsar scrétte e lète e
ch’l’ève lò sô dignitè. Al dialátt, i dîṡn in dimónndi, l é sänpar stè druvè par
di argumént ad tótt i dé, brîṡe par c’cŏrrar ad filoṡofî o ad siänze o par fèr
dla poeṡî; quásst al n é bra vâire dal tótt e al n é bra vâire par tótt i
dialétt (Goldoni, pr eṡänpi, al scrivêve änc in veneziän Pirandello, ind al sô
dialátt dla Sizégglie e al Porta in quáll ad Milän), mo ai é änc da dîr, e l é
un quèl inpurtänt, che tótti al längv, änc quálli pió ad cultûre, i än tachè
acsé, i êrn al längv ad cuntadén e ad cazadûr, al latén, al grêc, al tuscän, al
tudássc, e pŏ i én stè adatè un pôc ala vôlte a c’cŏrrar änc ad quèl ètar, ad
stòrie, ad filoṡofî, ad teologî, ad siänze; l é bän par quásst ch’Lucrêzi, ch’l
á scrétt in latén un poême Dla natûre (1, 136 ss.), al s lamänte ch’l é difézzil
dîr in latén i fundamént dla filoṡofî e dla siänze ch’i êran stè méss żŏ in
grêc, par vî dla scarsitè dal latén a dîr dali idê ch’i êran nôvi e in latén
inción al n in avêve mâi c’cŏurs. Insŏmme, parché, giänd ch’an s pôl bra scrîvar
pulîd al dialátt e ch’l avän da c’cŏrrar cum a l avän arzvó dai vîc’ (ch’i én
perŏ sänpar di mésstar par nó, quásst l á da èsar cèr), vlággne srèr la pôrte
ala pusibilitè pr al nòstar dialátt ad dîr änc dali astraziŏn, d èsr änc la
längue dla modernitè? Una pusiziŏn cme quálle dal presidänt X la vôl dîr che,
ind la cundiziŏn acsé difézzil pr al nòstar dialátt cme quálle ch’ai é incû, as
preferéss d avâir un môrt da tajèr a pzulén par studiêr quáll ch’ai é däntar
piutòst che ne curêr al malè.
