Poeṡî ed nadèl Poesie natalizie

Chèro tótt i letûr dal Sît Bulgnaiṡ, par finîr bän pulîd anc st ân insàmm, a tirän d lóng con la nòstra tradiziån ed dedichèruv un pôc ed poeṡî ed nadèl. Bån 2011! - Cari lettori del Sito Bolognese, per finire in bellezza anche quest'anno passato insieme, continuiamo la nostra tradizione di dedicarvi un po' di poesie di natale. Buon 2011!

Tantaugûri a tótt quant!

Nadèl dal dåu mélla e ónng’

Zirudèla zirudèla, par Nadèl,
anca mé a vói dîr un quèl
una côṡa dimónndi alżîra
che la s lèż paràcc’ vluntîra.
Cån ste guêrn i fan padîr,
tótt i puléttic l é un gran dîr.
Mé a m arcmànd i mî vciarlén:
in pensiån cån un scaldén!
Chi pôver fiû sänza lavurîr
mé am agrîva, lâsum dîr.
Mo l é Nadèl, a vlän fèr fèsta,
chèvet bän quèl dala tèsta.
Col capån e coi turtlén,
sänza dscurdèrs Geṡó Banbén
una zanna bèla bèla,
tòc e dâi la zirudèla.

Pirén (Piero Santoro) 2011

Falstâf ed Nadèl

Däl vôlt suzêd che anc såtta a Nadèl
et cói däl ṡbadilè ed malincunî.
Chisà, fôrsi al Banbén, s’a i dmand un quèl,
l um dà un cunséi par psair mandèrla vî.

Dnanz al preṡèpi, Ló al m à détt acsé:
«Gigén, csa vût? Vût sänpr al paradîṡ?
Vût sänper al zîl sraggn? Che incucalé!
Séppet såul té al padrån dal tô surîṡ

anc quand al zîl al s crûv con na gran bûra
e al såul al pèr in câsa integraziån.
Quassta, par tótt i mèl, l’é una gran cûra
ch’la pôl dscanzlèr tótti äl pruvucaziån.

Prôva mò ed ṡgargnazèr cómm un Falstâf
ch’al vadd la vétta un schêrz, una ṡdundlè,
e quand ai é al destén ch’ai målla un stiâf
al fà un scanbiàtt, un sèlt e una cantè».

Alåura quand in tèvla ai é un subéss
ed piât rinpé d arlî, lôrgna e mestézzia,
a zairc ed méttr in ôvra un pô ed capéss,
a bavv, a rédd e... a cûl con l'ingiustézzia.

Grâzie, Geṡó, d avairm insgnè sta dscuêrta.
S'a guèrd a st månnd e a vadd såul un gran schîv
a tâc a rédder, ṡmaslàndm a båcca avêrta
fagànd carpèr la lôrgna. Acsé avanz vîv.

Se ón dscunsulè, pindóll e malincônic
l avérra ṡgargnazànd båcca e ganâsa,
a cradd ch'al fâga un quèl brîṡa platônic,
a cradd ch'al chèva i ciûd dala sô câsa.

E acsé, malincunî, mé a t ò futó.
Vén pûr quand t vû, che qué ai é al mî segnèl
d mèrca Falstâf, quall ch'am à insgnè Geṡó:
a t mand a fèr di gróggn! E bån Nadèl.

Gigén Lîvra 2011

Auguri bolognesissimi

Lé
ai é
só in èlt
una gran strèla
con una cô lónga
ch'la vôl dîr la strè
pr un sît ch’l é in Uriänt
indóvv int al żêl d una gròta
só la pâja stra un bå e un sumarén
con la Marî e Iuṡèf strécc in aduraziån
l é nè
Geṡó
Banbén.

Silvano Rocca 2011

Galavêrna

Ai tîra al vänt d såtta
só la pianûra,
al bûṡ dla Iâcma
l é quêrt dala bûra.

Che galavêrna!
Incôsa é insticlé,
al zîl al la guêrna
catîv arabé.

L à ṡméss d anvèr fôrt,
la vén żå giazè,
i sprócc dänter l ôrt
i pèrn arcamè.

L é pròpi na blazza
st linzôl tótt luṡänt,
dal zîl l’é una dåzza
ed stréssel d arżänt.

Ai é la pujèna
col sèl da strumnèr,
meżdé la canpèna
la tâca a sunèr.

L arîva al pustén
tótt incaparlè
l é mói cme un pipién
e un pô ragajè:

“Puvrén che mstirâz,
vén bän vṡén al fûg
che con ste tinpâz
srêv méi fèr al cûg!”.

La naiv la s é sfâta
in picâi ed giazû,
la rånfa la gâta
ataiṡ ala stû.

I fómmn i camén
int l’âria tunbè,
tótt i pasarén
i s én acuacè.

La statuéṅna
dal pilastrén
l’é cuêrta d bréṅna
l é ṡmurzè l spirén:

“Mamà dal Banbén
par un bån Nadèl
prutèż i fangén,
ch'i zîg-n int i ṡbdèl,

ajûta i puvrétt,
chi é sänza famajja,
i pôver vciarlétt,
la nòstra Bulåggna;

bèla Madunéṅna
e pr i żûven ṡbandè
a inpéi sta candléṅna:
dâi Té un’ucè!”

Teresa Grandi 2011

A cufétt int l ân biṡèst 2012!

A vòi fèr al girundlån
e a infåurc un vaird insónni
cme s’la fóss un’aventûra
mé ch’a viâż da pió d vént ân
lé stramèż la Poeṡî,
e a m i fécc con dṡinvultûra!
Ai n é tant, dòn e òmen,
ch’viâżen trésst in sti mumént
ch’i én in câsa o i van zarcànd
la cadäṅna sfrutadåura
d fèr di tûren nòt e dé,
ch’vrénn andèr con la famajja
in muntâgna al mèr o ai sí
mo ch’ai tåcca d cuntintères
d un uvén cån dû radécc’!
Bän, nuèter bî bulgnîṡ,
par l’amèra congiuntûra
s cuntintän pr al Bån Nadèl
ed pluchèr vèci parnîṡ,
pò andèr żå pr i ûltum pirû
dl Ân ch’finéss sänza surîṡ!
Acsé entrarän con tant’angósstia
in cl antepâtic Ân Biṡèst
par tachèr na vétta nòva:
gnínta scónt a tótt i lêrz
speranzûṡ ed psair rubèr
cómm i an fât infén adès!
Sänpr in èlt i én i Povêta
con la forza sovrumèna
ch’i an i Pûr: Vîva l Amåur,
tótt al månnd al se dṡdarà
e sugnànd pió giósst turtlén
fôrsi... la batâglia al vinzarà!

Sandrén Sarmäng 18.12.2011

A capofitto nell'anno bisestile 2012!

Voglio fare il giramondo
e inforco un verde sogno
come se fosse un’avventura
io che viaggio da oltre vent’anni
sempre in mezzo alla Poesia,
e mi ci ficco con disinvoltura!
Ce ne son tanti, donne e uomini,
che viaggiano tristi in questi momenti
in cassa integrazione o van cercando
la catena di montaggio
per fare turni notte e giorno,
che andrebbero con la famiglia
in montagna al mare o sugli sci
ma che devono accontentarsi
d’un ovino con due radicchi!
Bene, noi bei bolognesi,
per l’amara congiuntura
ci accontentiamo per il Buon Natale
di leccare vecchie pernici,
poi scendere gli ultimi gradini
dell’Anno che finisce senza sorrisi!
Così entreremo con tant’angustia
in quell’antipatico Anno Bisestile
per iniziare vita nuova:
niente sconti a tutti i lerci
speranzosi di poter rubare
come han fatto fino adesso!
Sempre in alto sono i Poeti
con la forza sovrumana
che hanno i Puri: Viva l’Amore,
tutto il mondo si sveglierà
e sognando più giusti tortellini
forse... la battaglia vincerà!

Sandro Sermenghi 18.12.2011

Nadèl 2011

Tant
ân fà
ai nasé
par chèṡ
un albarén in
mèż a un canp.
Con al pasèr dal
tänp, intåurn a ló
as furmé un pajaiṡ con
tant albarén nûv, mo a cl
âlber grand inción ai fèva
chèṡ. L albarån al dèva acugliän-
za a tant limalén, al pruteżêva
i pasànt dai tenporèl e dala calûra,
mo inción s n adèva ed ló.
Int l avṡinères dal Nadèl i albarén i fónn
tótt adubè e ló l êra un pô dspiaṡó.
Quand ai cunparé in zîl un còr d ànżel par
dèr l anónzi dl arîv dal Mesía, un branc ed limalén
i tgnêven strécc con al bèc i fîl ed tant balunzén
scapè ai pinén, nâster dscurdè dala żänt in zà e in là.
Incôsa al fó apugè såura al âlber vèc' che
as rinpé d culûr e d felizitè.
A meżanòt, quand i paiṡàn i vgnénn fòra d'in cà pr andèr
in cîṡa, i vdénn l âlber grand in tótta la sô blazza.
Ai fó una gran fèsta
e un sentimänt nôv, d amåur, al i uné.

Che a tótt ai arîva i augûri pió bî ed
Bån Nadèl e un Ân nôv felîz!

Aldina Vannini Ramazzotti

Ai ò
preparè
dimónndi nâster
ed tant culûr, pr adubèr
l âlber ed Nadèl. L é
VAIRD
al culåur dla speranza, cunpâgna
i prè, teâter ed guèr ingióssti e spietè. A
métt di nâster
BIANC
pr unurèr i suldè ch'i an cunbató con onestè e curâg.
A i ażónt di nâster
RÓSS
pr arcurdèr i eròi che in batâglia i an lasè la vétta.
Bâsta acsé!!!
In zémma una strèla pr iluminèr äl cusiänz.
Quíssti i én i culûr dla mî bandîra, nèda a Bulåggna int al 1794 da
Żanbôni e De Rolàndis, żûven studént dla nòstra universitè,
pr un'Itâglia pròspera e uné.
A dmand al Banbén Geṡó ed purtèr la pèṡ int l univêrs, e mâi pió
tensiån e cunflétt.
Che a tótt ai arîva i augûri pió bî ed Bån Nadèl
e un Ân nôv felîz.

Aldina Vannini Ramazzotti

Nadèl dal dåu mélla e dîṡ

Zirudèla, al srêv bèl
pasèr trancuéll ste Nadèl,
arpiatèr tótt i magón
e dscurdèr tótt i malân,
tótt al månnd in amizézzia
magâra pûr sänza malézzia,
al srêv un bån Nadèl
augurànduv quèl ed bèl.
Na taréṅna péṅna ed turtlén.
Bån Nadèl dal vòster Pirén!
Sänper cåulma la scudèla,
tócc e dâi la zirudèla!

Pirén (Piero Santoro) 2010

Nuväṅna

La naiv la pèr dpénta,
al scramlézz adòs,
an i vôl gnénta
a ṡbliṡghèr int al fòs.

Pasè la pujèna
avêrta la strè,
t an sént la canpèna
che bèli sunè?

Tra l ôr e l arżänt
ed tótta la cîṡa
la canta la żänt,
mo a n la capéss brîṡa.

La pzîga int i żnûc’
la scrâna ed pavîra,
la sånn sèra i ûc’,
l'é lónga, la sîra.

A m insónni al Banbén
ch’al vén fén a Żôla:
am ṡlónga un żuglén
ed chèrta stagnôla.

Che fradd ch’ai é fòra,
an s vadd pió la zè,
mo al prît cån la sôra
e la quêrta żibè,
s’l’é ṡmurzè la stû,
i schèldn i linzȗ!

Teresa Grandi, 2010

Novena

La neve sembra dipinta,
il brivido addosso,
non ci vuole niente
a scivolare nel fosso.

Passato lo spazzaneve
aperta la strada,
non senti la campana
che belle suonate! (come suona bene)

Tra l’oro e l’argento
di tutta la chiesa
canta la gente,
ma non la capisco. (cantano in latino)

Punge nelle ginocchia
la sedia di falasco, (paglia di palude)
il sonno chiude gli occhi,
è lunga la sera.

Mi sogno il Bambino
che viene fino a Zola:
mi allunga un giocattolino
di carta stagnola.

Che freddo fa fuori,
non si vede più la siepe, (ricoperta di neve)
ma il prete con la suora (scaldaletto)
e la trapunta,
se è spenta la stufa,
scaldano le lenzuola!

I augûri ed Sandrén

Sé, Dagnêl, l é sicûr,
a sän pròpri armèṡ al bûr!

Mo i povêta i an da insésster,
coi sû vêrs e äl såu parôl,
par dnunzièr fèls marabótt
e dèr säns ala Poeṡî!

Masmamänt qué vêrs Nadèl
ch'ai arîva al Banbinèl
e pò dåpp, sóbbit de drî,
Nôva Vétta con l Ân Nôv,
Nôva Lûṡ, sänper pió cèr!

Soferänza a n in vlän pió
âria e zîl e al månnd intîr
tótt inpgnè par fèr sparîr
mâfia, 'ndràngheta e i sû stalîr!

Sandro Sermenghi 2010

Tänp ed Nadèl

Al tänp al scâpa, al tänp spass al finéss,
al tänp al våula opûr anc al guaréss.
I dé pió bî ch’i dûren un secånnd,
i dé pió brótt: sänpr i pió lóng dal månnd.
Sócc’mel, ste tänp cuṡ’êla, una tumlè?
Al pèr mî schièv, o schèrs, o eṡagerè,
al tänp pasè e quall ch’l à da arivèr.
Al tänp dla żoventó, tänp da ṡburdlèr,
tänp ed batâli, quèṡi tänp ed glòria,
tänp pén ed nójja pasè sänza stòria,
cal tänp ed canzunàtt, l ónnic tótt mî,
tänp dl inprumétter, d insónni e d utopî,
un èter tänp: al tänp dla ṡghirigâja.
E pò... l arîva ṡvêlt al tänp dla vciâja,
un tänp ed lôrgna pinsànd al gabariôt?
Parché? Parché al vigåur l à fât fagôt?

Mo gnanc pr insónni, l é tänp ed capéss,
tänp ch’an inpôrta brîṡa fèr dal féss,
tänp con i ucèl mo con la véssta cèra,
tänp da naṡèr i mlón da stèr int l’èra,
tänp par ṡguazèr a dlîżres l’amizézzia,
tänp da capîr sinzeritè, furbézzia,
s’l’é un’inbarlucadûra o veritè,
tänp da ṡbucén con la tivû ṡmurzè.
Tänp da Geṡó Banbén na vôlta al ân
par méttr in ôvra al sôlit vèc’ ingân,
tänp ed fèr fénta ch’a sän tótt pió bón
sänza badèr se al månnd al và a bucón
o se Geṡó l é demoraliżè
pr avair zarchè ed salvèr l’umanitè.
Mo, anc se pr al riṡultèt l é żå ed morèl,
par st ân al nâs l istàss. E bån Nadèl.

Gigén Lîvra 2010

Bån Nadèl

Nadèl, tótti äl vôlt un’emoziån
at ciâpa al côr par ste dé spezièl
ch’al vén a nó da antîga tradiziån
e al pôrta sîg al dån uriginèl
ed chi é vgnó a mudèr la direziån
d quall ch’ai é sått’al såul e äl strèl. Ognón al vrê in ste dé fèr quèl ed bån
èser con chi à biṡåggn pió solidèl
cunpîr sänz'intarès una bôna aziån
dmandèr giustézzia e pèṡ universèl
zarchèr ai guâi dal månnd la soluziån. Mo invêzi ed fèri såul al dé d Nadèl
äcco, sti quî fäṅni bän da bån
ògni dé dl ân, ch’al srê pió bèl! Bån Nadèl, Nadèl bån e Bèl Nadèl!

Silvano Rocca 2010

Nadèl 2010

Ai
ò tirè
fòra da una
scâtla di nâster
e dla chèrta ch'i én stè
adruvè pr incartèr di
regâl arzvó. Tajè e pighè
quadrétt ed chèrta
bianca e culurè, fât di żuglén
e di bistién. Con l'agåccia ai ò
pasè int la chèrta un fîl vaird e
atachè al mî albarén ed plâstica par
festegèr al Nadèl.
Ala fén a m sån adè che däl clåmmb
bianchi ai n êra dimónndi. Un insónni am
é vgnó avanti. A ognónna a i ò dè al nómm
d un pajaiṡ, d una zitè, a i ò spieghè d purtèr ai
òmen la fôrza e la volontè d fèr un månnd miåur.
Un månnd in duv ai séppa
la PÈṠ, al LAVURÎR e la LIBARTÈ par tótt:
trai parôl inpurtanti par mé.
Äl prémmi parôl che ai ò inparè a lèżer parché äli
êren scrétti a gran létter só al mûr d una cà avṡén ala mî.
Pò ai ò avêrt la fnèstra, e imażinè un branc ed bianchi
clåmmb in misiån pr al månnd, acunpagnè da un còr d Ànżel
ch'i anunzièven l arîv só la Tèra dal Mesía, al Rà di ómmil.
Bänvgnó, e che t pòsa ajutèrum a realiżèr st insónni.

Bån Nadèl, e che ògni ân al séppa pió bèl.

Aldina Vannini Ramazzotti, Bologna 2010

Riceviamo da Gigén Lîvra - Ecco una descrizione-sermone da declamare nel periodo natalizio. Era nota tra il popolo bolognese fino agli anni 45-50: c'era che ne recitava dei frammenti nel periodo natalizio, compresa mia nonna Argia Trebbi. Non l'ho mai sentita recitare tutta intera. Fu pubblicata sul giornale "Ehi, ch'al scusa!" il 27 dicembre 1884. L'autore si firma con uno pseudonimo: una volta ho sentito qualcuno dire il nome reale, ma non lo ricordo. Ho trascritto secondo l'ortografia moderna, per agevolarne la lettura.

Al Preṡèpi
di Punpién l emigrè - 1884

Int na capâna
ch’l’é fâta ed câna
al fà la nâna
só pr una scrâna
un Fanginén,
puvrininén,
tótt rizulén
ch’l é un lât e un vén.

Un bå e un aṡnén,
dû bón bistién,
puvrininén,
i i stan avṡén
supiandi såura
ch’l é un bèl fraschén.

Un vciarlinén
ch’à nómm Iusfén
ch’fà da papén,
puvrininén,
al stà lé avṡén
dal Fanginén,
dal cô manzén,
col bastunzén
pén ed fiurén.

La maravajja
ch’l’é una vciarléṅna,
puvrininéṅna,
la vén a vajja
con la luméṅna.

Una żuvnéṅna
ch’à nómm Minghéṅna,
ch’l'à rått la vstéṅna,
puvrininéṅna,
pôrta una tajja
péṅna d arvajja.

Un umarén
ch’à nómm Chichén
pôrta dal vén
int un zuctén
pr al pôver vcén,
puvrininén.

L’Aduraziån,
ch’l é un bån cristiàn
ch’à nómm Simån,
såtta al żibån,
da stèr in żnòc’
ṡlónga un ranòc’,
quâter panòc’,
trî sérrl e un fnòc’.

E chi à un agnèl,
e chi à un vidèl,
e chi à un purzèl,
e chi un buchèl,
e chi un uṡèl,
chi dal pan spzièl.

Ónna à un anèl,
ónna un grinbèl,
ónna un didèl,
ónna un zindèl,
ónna un cavzèl.

Chi à däl budèl,
chi däl fritèl,
chi däl furmèl,
chi däl zighèl,
chi dal cavièl,
chi däli ufèl.

Tótt'pasturéṅni,
puvrininéṅni,
tótt pasturén,
puvrininén,
sänza un quatrén,
ch’pôrten dla ròba
pr al Fanginén.

Oh! che flagèl,
oh! che vèg quèl,
oh! ch’caranvèl,
oh! che burdèl
żå pr äl budèl!

Là da luntàn,
såtta un maciån,
ai é al durmiån
int un cantån
che, poverån,
al srà trî sêcol,
äl n én bażêcol,
ch’al stà in galån
tirandi dänter
mo pròpri d bån
ch’al pèr al trån.

Ai é i Rà Mâg’
ch’stan só pr äl spêcol
quaranta sêcol
in caparèla,
asptànd la strèla
con la budèla
luṡänta e bèla:

ch’dåpp un lunghéssum
pelegrinâg’
fra méll diṡâg’,
pôrten un sâg’
di sû vilâg’,
mégga d erbâg’
o èter furâg’:

mo d maranghén,
e d ôr żechén,
d pêrl e d rubén,
d scûd e pavlén,
pr al Fanginén,
puvrininén.

Ai é i anżlén,
i cherubén,
i serafén,
tótt bî fangén,
sänza brazén,
sänza ganbén,
sänza titén,
sänza panzén,
sänza culén,
såul con i aglién,
puvrininén.

I an di piatlén,
di cadinén,
di panirén,
pén ed żeṡmén,
d malgaritén,
e d uṡmarén
e d bî fiurén,
puvrininén!

Ch’tótt a memòria
cànten la glòria!
Oh, che baldòria,
che bèla stòria!

Strèla cumatta

I an truvè i carabinîr
arvujè int un strâz malnàtt
un anżlén ch’l é môrt ajîr
sofochè int un casunàtt.

Nèd e môrt sänza pietè
sänza mâma ne famajja
cómm tótt chi èter amazè
ch’i n fan gnanc pió maravajja.

Dvänta bän quall ch’l êra mèl
quall ch’ l é ingiósst la lażż pardåṅna
i brótt vézzi i én nurmèl
l’indezänza l'é padråṅna.

La prudûṡ sta ziviltè
tròpi câs e pûc nanén
la s arvîṡa a cla zitè
sänza un sît par cal Fangén.

E cal fât al n é una fôla
e la Stòria la dscårr cèra,
só int al zîl, e anc såura Żôla,
ân indrî pasé la Strèla.

Té cumatta luminåuṡa
in ste månnd ch’l é quèṡi al bûr
con la lónga cô radiåuṡa
lómm spargójja anc al futûr
parché ognón s cgnóssa fradèl
giand a tótt : “Fè un bån Nadèl!”.

Teresa Grandi 2009

Al mî albarén

A
guèrd
sudisfâta
al mî albarén
ed Nadèl ch’ai
ò apanna adubè.
I mandarén a i ò insfilzè
con un’agåccia int un fîl
pr atachèri int i râm pió
grûs. I brustulén americàn i
én int i brucadén pió cén. E i fîg?
Ed quíssti ai n é dimónndi, parché
la nòna l’à un âlber e d estèd la i
sacca par l invêren. In zà e in là zénc
caramèl såul par dnanz, in bèla véssta.
Pò ai é äl nûṡ, äl clûr e äl castâgn, che
pr atachèri al fîl a i ò méss dla côla fâta con
l'aṡà e la faréṅna. Dåpp a i ò ażuntè tant
mazulén ed smänt ed rôṡa canéṅna, la "patarlänga",
che a magnèrla la fà andèr vî la fardûra, parché l’é
péṅna ed vitamina “C”; socuanti gulèn con di prasécc ed paira e maila
gdåggna e par finîr di ciuftén d bunbèṡ par fèr la
naiv fénta.
Al mî albarén ed plâstica l é pròpi bèl, tótt culurè e con al
prufómm dla frûta ed staṡån.

Bån Nadèl e che ògni ân al séppa pió bèl!

Aldina Vannini Ramazzotti 2009

Fróssta ed Nadèl

Un dé una cîṡa, cà
däli uraziån,
da un fisumêri ed żänt la fó ocupè
che, con manîra e fénta divuziån,
i trasfurménn la cîṡa int un marchè.

Di prît i stèven lé tótt a guardèr
e i stèven zétt, i n gèvn un azidänt
parché i êren cuntént ed cunstatèr
ch’ai arivèva un bèl muciån ed żänt.

Però, un bèl dé, ai véns däntr un ragazèl
che, cum as dîṡ, l avèva só i quajón
e al s arvulżé ai marcànt e anc ai sinsèl
ṡvarslànd: «Fòra d’ed qué, mâsa ed ladrón!».

A un sazerdòt, però, ch’al stèva al’êrta,
ai agrivèva che i andéssen vî.
Ló al srèva un ôc’ e, con na bôna ufêrta,
magaradío... l in asrèva anc trî.

Cal ragazèl, da grand, fó méss in cråuṡ
parché a un marcànt t pû dîri dal ladrån,
mo an t pôl sufrîr e al dvänta parmalåuṡ
se t ai arvén la glubaliżaziån.

Adès, par stèr trancuéll e int al sicûr,
i l an ardótt a fèr la statuéṅna
int i preṡèpi. I ténp i én dvintè bûr,
Geṡó i l an fât dvintèr na cartuléṅna.

Par ste Nadèl, però, cunbinaziån,
a i ò vésst che al Banbén, såura la pâja,
l avèva una gran fróssta strécca in man
pr adruvèrla dezîṡ con cla żintâja
ch’la fà marchè druvànd anc al Sô nómm.

Al prèmi pr i marcànt e pr i sinsèl
ch’i van in cîṡa par strumnèr dal fómm?
Frustè żå par la vétta. E bån Nadèl.

Gigén Lîvra 2009

Bänvgnó Nadèl!

Zirudèla, al dé d Nadèl
l arêv da èser pròpi bèl.
Con al gâl e la galéṅna
a vrêv dṡdèrum dman matéṅna
e dscrûver un månnd pió bèl,
un regâl ed ste Nadèl.

Che la vétta la ṡlunghéss
e la vciâja la scurtéss.
Che dal månnd tótt i fangén,
pròpi tótt, i én acsé blén,
i pséssen fèr un bèl surîṡ,
la srêv gióssta, am é d avîṡ.

Chi pió grand, sänper int i guâi,
i féssen manc ed tananâi.
E tótt chi żûven laureè,
dåpp avair tante studiè,
mo ch'i truvéssn un lavurîr
e i finéssen ed padîr!

Mo mé a pòs såul dîr un quèl,
alåura a dégg: Bänvgnó Nadèl!
T î la fèsta la pió bèla,
tócc e dâi la Zirudèla!

Piero Santoro
Pirén 2009

Nadèl 2009

Adès ch’as sént da bån âria ed Nadèl
Una fèsta antîga in dóvv tótta la żänt
Gôder la vôl int un säns universèl
Un dé ed litézzia e d pèṡ trancuilamänt
Ripetän con ṡlanz la bèla tradiziån
I augûri ed mandèr vî par st’ucasiån.

Dånca, a tâc a druvèr dal diziunèri
Äl parôl gióssti pr augurèr dal bän
Gran furtóṅna, fòra dl urdinèri
Nòt e dé sänper col tänp srän
E pò salût, bón amîg, prosperitè
Lasànd guâi e scuntrómmbel par la strè.

Silvano Rocca

Nadèl 2008

Brrr...
che fradd!
Stanòt la galavêrna
l'à inbianchè dapartótt.
Al såul al vén só
pian pian int un zîl
turchén e al pôrta lûṡ só
äl culén indurmintè
A m incamén pr al sintîr che al và
int al bòsc, con un zistén in man par cójjer
un pôc ed mósschi da métter int al preṡèpi.
Am pèr d èser int
un månnd ed cristâl.
In ste silänzi a sént ògni pâs
divêrs se a vâg såura däl fói sacchi,
dl'êrba, o a rånper di bastunzén o al giâz
int äl bûṡi che a trôv pr al stradlén.
A sént al prufómm dl'âria pulé i limalén che i s pâsen la våuṡ pian pian.
In prinzéppi dal bòsc a vadd brilèr un abait cinén
såtta al såul, e lé, pròpi aṡvén, ai é carsó una rôṡa
salvâdga che la s é arvujè strécca intåuren
al albarén cómm int n'abrazè. La rôṡa, che
adès l'é sänza fói, l'à pugè såura i râm una gran
quantitè ed gròsi bâc råssi. Trî petróss i cànten e i våulen
d atåuren, i s fairmen a bchèr quèl, i fan di vuladén,
i s córren drî tótt alîgher sänza ṡluntanères mâi.
Che maravajja!!!
A m sån bluchè a guardèr incantè, con al côr in gåula par l'emoziån.
A cradd d avair détt fôrt ch'l é l âlber ed Nadèl pió bèl dal månnd!
I petróss i våulen cantànd alîgher
intåuren al âlber pén ed lûṡ e adubè ed tant balunzén róss.
Che bèl!! Che bèl!!!
Cómm l'é bèla la natûra sänza l intervänt dl òmen.
Int un mumänt al mî pensîr l é andè a chi pôver albarén che in tanti cà i padéssen al chèld
e dimónndi vôlt, pasè la fèsta, i finéssen i sû dé int la bruṡâja.
Pò con al mî zistén a sån turnè in zairca ed mósschi da métter int al preṡèpi.

Bån Nadèl e che ògni ân al sía pió bèl.

Aldina Vannini Ramazzotti

Dialàtt ed Nadèl

Pòst che, tótt i Nadèl, con cal tuṡàtt
ed nómm Geṡó a dscårr sänper a mî môd,
anc st ân la dmanda a i l’ò fâta in dialàtt
e Ló l à arspòst, trancuéll, con al stass brôd.
Zêrt che, a pinsèri, ste bèl cínno biånnd
l é bän pió brèv ed tótt i tradutûr,
al dscårr benéssum tótti äl längv dal månnd
cunpraiṡ al mî dialàtt. Sé, a sån sicûr.
Acsé a i ò détt, in ste dåumélla e òt:
«Chèro Geṡó, dîm té, incû cum faggna
par môd ch’an vâga brîṡa al gabariòt
al nòster bacajèr ch’ai é a Bulåggna?».
E Ló, paziänt, l à arspòst: «brîṡa ascultèr
quî ch’dîṡen che al dialàtt l é bèle môrt
e i guèrden sänpr indrî. Té lâsa stèr
e insaggna ai żûven!». A n pòs dèri tôrt,
parché ai é di ragâz ch’vrénn avṡinères
a cla gran bèla längua ch’l é al bulgnaiṡ.
Dånca, csa faggna? Staggna a lamintères
quand al bacâja un róss o un albanaiṡ?
Se i custudéssen äl såu tradiziån
con na gran spénta, tótt sti furastîr,
am pèr ch’a l prénn bän fèr anc nó ptrugnàn,
prémma che äl nòstri äli èven da ṡbaitîr.
Siché, Geṡó, mé a dmand la Tô benziån
a chi ste mî dialàtt l insaggna a scôla
e a quî ch’i inpèren. Pò, Té t î acsé bån,
bandéss anc chi al le dscårr e al fà dla gnôla
digànd che i żûvn, incû, i san såul taṡair
parché i n n an brîṡa vójja. Äli én ufèl!
Se ai żûven an s i dà quall ch’i an d’avair
an s pôl pretànnder gnínt. E Bån Nadèl.
Gigén Lîvra 2008

Âria ed Nadèl

Se pr una magî, un incantaiṡum dla mänt
al tänp al se pséss farmèr
mé a vrê ch’al fóss in ste mumänt
in dóvv al inpruvîṡ as sént adòs
un quèl ed nôv e insàmm d antîg.
Qué int al żardén avilé dal invêren
stra i râm sécc dla zè bruṡè dal żêl
una baléṅna råssa d un punżtòp
la tramma cómm una fangéṅna dschèlza.
De drî dai âlber un vèg prufómm am pèr
ch’al se spargójja pr âria e srand i ûc'
äcco vgnîr una viṡiån in luntananza
ed pâs ed fangén che arîṡg i afånnden
int la naiv frassca vgnó żå la nòt,
una giòstra ed bèli fâz, surîṡ, man premuråuṡi,
i óss spalanchè, våuṡ d augûri, arciâm
e só da un sintîr in mèż al prè al sunèr
dåulz d una pîva ch’la vén a arcurdèr
i pastûr, i dé dla fèsta, adès, Nadèl.

Bån Nadèl e Bån Ân – In dialàtt, l é naturèl!

Silvano Rocca 2008

Nadèl dal dåu mélla e òt

Zirudèla, tótti äl fèst
sänper i arîven e i pâsen prèst.
Anc par st ân ai vén Nadèl,
alåura mé a vrêv dîr un quèl.
La żänt la dscårr ed tant quî,
sént anc quassta, da cla vî.
Tótt i vrénn un månnd pió bèl,
un bån magàtt e sänza mèl.
Scåulta pûr chi bazurlón
ch'i fan vgnîr pò só i quajón.
I vôlen spieghèr l’economî
e i câzen pr âria i nûster quî.
Mo mé a dégg che par l avgnîr,
e a sån sicûr, té lâsum dîr,
ai é såul un pôver banbén
ch'al farà un månnd pió blén.
Cal banbén al nasé a Nadèl
e l é Geṡó, cal banbén bèl.
Pió algrî e gôdet al fèst,
par zighèr l é sänper prèst.
E i turtlén int la scudèla,
tócc e dài la Zirudèla.

Piero Santoro - Pirén 2008

Zirudèla par Nadèl

Zirudèla, par Nadèl
a vói dîr al månnd un quèl.
Dla salût par i amalè
e una vétta ed qualitè,
un zriṡén par i grugnón
na riṡèta pr i pianglón.
Par chi à said un bèl cicàtt
e al Bulåggna un bèl scudàtt.
Al ciciån dvintèr alżîr,
al’arżdåura un bèl tulîr.
Par cäl dòn un bèl dedrî,
dåu bèli tatt anc, da cla vî.
A na dòna ch'a sò mé
a vói dèri un quèl acsé:
una strèla, la pió bèla.
Tócc e dâi la zirudèla!

Piero Santoro - Pirén 2007

Zirudèla dl ân nôv

Zirudèla, al nuvantòt
coi sû guâi e al sô caṡòt
l é finé, l é ormâi stiupè
e a l avän abandunè.
Siché dånca, fän äl prôv:
l é tachè al nuvantanôv,
ch’l é l ûltm ân ed cal baréll
dóvv ai n êra dänter méll.
Fän äl prôv, chèro bulgnîṡ:
arcurdèv che sti dågg’ mîṡ
tótt ṡbliṡgûṡ cómm un’anguélla
i én prelûdi dal dåu mélla.
Sîv cuntént? Vlîv fèr evîva?
L é là in fånnd, l é là ch’l arîva,
coi sû nûv èter méll ân.
Mo cum srèni? pén ed dân,
pén ed guèr, d infamitè,
d òdi, ed gran bestialitè?
Se al dåu mélla al fóss acsé
al srêv méi farmères qué,
artruvères tótt in piâza
e pó äl mân ṡbâtri... int la fâza!
Mo mé a spêr, a l dégg adès,
in méll ân såul ed prugrès,
ch’al n avéss mâi da finîr,
par Bulåggna e al månd intîr.
Såura tótt, chèra Bulåggna,
a vrêv l òmen manc caråggna,
e incapèz ed fèr la guèra
sía int la mî che in ògni tèra.
E par èser anc pió bón
che armamént, méssil, canón
fóssen fât ed brazadèla!
Tòc e dâi la zirudèla.

Gigén Lîvra 1998

Câca ed nadèl

Dåpp méll nadèl con dnanz al nómmer ón,
anc l ûltum l é arivè. Pò, da st ètr ân,
as tacarà col dû. E a pîz e pcón
a dän un tâi al sêcol e ai sû dân.

Ste dé ed nadèl, pôc dåpp la meżanòt,
am é suzès un fât miracolåuṡ.
Andèva in biziclatta pr un stradlòt
quand, tótt int un mumänt, a sént na våuṡ

sutîla e féṅna, ed cínno in cuzidrèla.
A vésst, prilàndum, fòra da una stâla,
un pinuclén mèż nûd con na mastèla
péṅna d aldâm, ed câca tanndra e żâla.

Sänza badèr al pózz e al pestilänz,
ste ragâzol, rabiåuṡ, tótt instizé,
fagànd di vêrs, rujànd däli insulänz,
al spargujèva in gîr... cla ròba lé.

Al gêva: - Maledàtt, t î un mascalzån,
canâja, farabótt d un delincuänt,
t î un asasén, un pôrz, un carugnån,
rufiàn, vigliâc, ch’at vgnéss un azidänt!

Am véns, cm as pôl capîr, da dîri quèl.
Acsé a i dmandé: - Csa fèt con cla rubâza?
E ló: - T an vadd? A inmêrd ste månnd bestièl,
parché an vèl gnínt, l é pîz che la ṡgarbâza.

L òmen d incû, con tótt al sô prugrès,
al mêrita dla mêrda e gnínt ed pió.
E se al dåu mélla ormâi al fà al sô ingrès,
almànc ch’l acâta quall ch’ai vôl par ló.

- Con che dirétt - a i gé - ît tant furiåuṡ,
chi ît da avair adòs tótt chi sulfûri?
- A sån quall che un brótt dé fó méss in cråuṡ:
a m ciâm Geṡó banbén. E tantaugûri.

Gigén Lîvra 1999

Tivú ed Nadèl

Ai é arivè i Rà Mâg’. Mo insàmm al ôr,
la mérra con l inzäns pr al Redentåur,
stavôlta i s én tôlt drî un èter teṡôr:
I an regalè a Geṡó un televiṡåur.

Srèl un quèl sustanziåuṡ o såul da fómm?
Iuṡèf l à inpiè al scatlån col vaider léss
e acsé in cla stâla as i é ażuntè una lómm:
cla lûṡ che òmn e dòn l’incucaléss.

Geṡó, con al cunsäns dla Madunéṅna,
al s é méss lé a guardèr tótt i canèl
e pò l à détt: - Cus’êla sta manfréṅna?
Êla acsé necesèria, al dé ed Nadèl? -

Acsé såul int al tänp d una ṡluṡnè
l à capé incôsa dla Tivú, al Fangén,
e l à vló dîr la só: - Mo che tumlè,
a ṡguâz de pió s’a żûg a ṡbarazén!

Anc ai mî ténp ai êra i afaréssta,
quî da pan dûr e quî da macarón,
i lèder, i marcànt, i camuréssta,
ch’i gêven däl gran bâl ai pistulón.

Mo al dé d incû, con stäl televiṡiån,
suzêd un quèl che inción arêv psó cràdder:
carsänt, ufèl, buṡî. Pò, sti bagiàn,
i én bón d cuntèrli e anc ed fèrli vàdder.

Invêzi ed guardèr lé cäl diavlarî,
chi scuízz, chi varietè che i fan zighèr,
chi quî détt dai canpión dl’ipocriṡî,
ṡmurzè al żavâi. Mitîv a bacajèr

col pròsum, coi amîg. Liżî un libràtt
ch’al pôrta dla carsmóggna int al zarvèl!
Magaradío inparè al vòster dialàtt
par dîr cm s fà a Bulåggna: Bån Nadèl!

Gigén Lîvra 2004

Insónni ed Nadèl

Stanòt a m sån truvè dnanz a una stâla
såtta un zîl d una blazza da incantèr,
con una strèla lónga, bianca e żâla,
stramèż a pîguer, can e żanpugnèr.

Chi purtèva un’arcòta, chi un capån
o dla bièva da dèr a un sumarén
che insàmm a un bå ch’l êra prilè ed galån
al respirèva in fâza a un bèl pinén.

- Mo chisà pò parché tótta sta żänt
la pògia i sû regâl, la s métt in żnòc’?
I sran di personâg’ pròpi inpurtànt
par regalèri ròba ch’cåssta un òc’!-

Guardànd tótt chi regâl ch’i s amucèven
mé a seguitèva i mî ragiunamént
e i genitûr dal cínno i m ringrazièven
sänza fèr chèṡ che mé a n avèva gnént.

- Pustarabîr, che brótta figurâza!
Csa pòsia fèr par fèrum pardunèr ?
Vargugnåuṡ cme un ladrån e råss in fâza
na nîna nâna a cminzipié a cantèr.

Al cínno, ch’al durmèva cme un anżlén,
l avré i ución e pò al taché a zighèr
e al sumâr, ch’al biasèva pian pianén,
al spudé incôsa e al cminzipié a rangèr.

Äl pîguer ch’ṡdurmicèven acuacè,
trancuélli parché al can l êra lé avṡén,
äl s miténn a ṡvarslèr cme pôvri dsprè
sintànd i rang’ ch’al fèva al sumarén.

Galétt, can e cavâl e bû e ninén,
ch’i durmèven trancuéll in cla gran nòt,
i se dṡdénn tótt insàmm pr al gran caṡén
e in zîl e in tèra ai fó un gran quarantòt.

Mé a v garantéss ch’arê vló scunparîr,
suplîrum såtta tèra, scapèr vî,
dvintèr cinén cinén, pr infén murîr
con na sajatta in cô, acsé ins dû pî.

Al pèder dal pinén, un pôver ctè
con una bèrba naigra e un lóng bastån,
fagàndes lèrg stra l pîguer agitè,
guardànd al zîl, al véns fòra pian pian.

- Èccoci, a i sän – a pinsé däntr ed mé –
una stanghè an m la chèva pròpi inción! –
A striché i ûc’ e a m tiré vî da lé,
zarcànd d aluntanèrum a gatón.

- Chèro Carpàn – al déss vgnand vêrs ed mé
con un surîṡ gentîl st pôvr umarèl –
mé a t aringrâzi pr èser vgnó fén qué
mo... và a cantèr pió in là e... bån Nadèl.

Fausto Carpani 1996

Cus’êl là int la pâja

ch’al m inbarbâja?

Êl un diamànt?

Êl un rubén?

Bòja d un månnd:

l é Geṡó Banbén!

trovata da Amos Lelli

Che fadîga, ragazû,
fèr di augûri al dé d incû!
Ai vrêv pròpri un quèl spezièl,
luminåuṡ, originèl...

Un sacàtt pén ed furtóṅna
Un cunzêrt såtta ala lóṅna
Un sintîr d ôr e d arżänt
L'alegrî in mèż ala żänt

Méi col såul... mo anc s’al piôv
Bån Nadèl e Bån Ân Nôv!"

spedito da Pietro Campoli

Ala prémma pâgina
Và só